บทความ

ภูมิทัศน์การเมืองไทยเริ่มเปิดฉากใหม่อีกครั้ง หลังจากเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 8 ก.พ. 69 เมื่อพรรคภูมิใจไทยชนะการเลือกตั้ง เตรียมเดินหน้าจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่ ท่ามกลางการจับตาว่าทิศทางนโยบายภายใต้การนำของ อนุทิน ชาญวีระกูล ในบทบาทนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 2 จะออกมาหน้าตาแบบไหน

ทำความเข้าใจปัญหาฝุ่นควันเชียงใหม่ เพื่อแสวงหาแนวทางแก้ปัญหาที่เหมาะสม นักวิชาการจากสถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ชี้ "ฝุ่นควันเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง" และความเหลื่อมล้ำ จากบทเรียนในพื้นที่และวางยุทธศาสตร์ระดับจังหวัด พบว่าการห้ามหรือสั่งการไม่ได้ผล แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน

จาก 12 เวที Policy Watch Connect 2026 เกิดเป็น 80 ข้อเสนอเชิงนโยบาย ส่งต่อสู่ภาคการเมือง พร้อมเปิด 'ตลาดนัดนโยบาย' ให้ตัวแทนภาคประชาชนขายตรง ต่อตัวแทน 5 พรรค เลือกนโยบายที่อยากไปทำต่อเพื่อแก้วิกฤตประเทศ Policy Watch ขอสรุปช็อปปิ้งลิสต์ พรรคไหนซื้ออะไร นโยบายไหนขายดี แล้วทำไมบางนโยบายถึงยังไม่ถูกซื้อ

สังคมไทยและทุกพื้นที่ของประเทศไทย กำลังเผชิญกับวิกฤตสิ่งแวดล้อม หากไม่เร่งแก้ไข อาจจะถึงจุดที่ยากเยียวยามากขึ้น ร่างรัฐธรรมนูญใหม่มีความจำเป็นต้องกำหนดสิทธิสิ่งแวดล้อม พร้อมเปิดพื้นที่ชุมชนร่วมกำกับทรัพยากรร่วมแก้ปัญหา ยกระดับเป็น"วาระแห่งชาติ"

ปัญหามลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะฝุ่นควัน หรือ PM2.5 ในภาคเหนือ เป็นปัญหาใหญ่มานาน จนศาลมีคำสั่งให้เป็นเขตควบคุมมลพิษทุกปีเป็นเวลา 4 เดือน แต่ปัญหาฝุ่นควันที่เกิดจากการเผามีมากซับซ้อนมากกว่าไฟป่า หรือ การเผาของชาวบ้าน เพราะต้นตอมาจากหลายแห่ง อาจมากกว่าที่คิด

ก้าวสู่ปีที่ 3 อย่างมีความหมาย! Policy Watch Thai PBS ชวนคนไทยจับตา 'การเลือกตั้งทั่วไป 2569' จุดเปลี่ยนสำคัญของนโยบายสาธารณะไทย ถึงเวลาที่เสียงจากภาคประชาสังคมจะส่งตรงถึงรัฐบาลชุดใหม่ พบกันในมหกรรม Policy Watch Connect 2026 เชื่อมโยงทุกนโยบายเพื่ออนาคตที่ดีกว่า

ถึงแม้การติดตั้งโซลาร์เซล์จะเป็นการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด แต่หากไร้มาตรการการดูแลซากแผงโซลาร์ที่ยั่งยืน สุดท้ายก็การใช้พลังงานสะอาดก็อาจเป็นการเพิ่มมลพิษอยู่ดี รัฐควรเร่งหาวิธีการจัดการซากโซลาร์ที่ยั่งยืนและกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุด

ร่างกฎหมายสิ่งแวดล้อมสำคัญ 4 ฉบับ ไม่ได้ไปต่อ หลังการยุบสภา คือ ร่างกฎหมายโลกร้อน , ร่างกฎหมายอากาศสะอาด ,ร่างกฎหมาย PRTR เปิดเผยข้อมูลสารมลพิษ และร่างกฎหมายพื้นที่ชุ่มน้ำ กระทบการจัดการมลพิษในประเทศและต่างประเทศต้องล่าช้าออกไปอย่างไม่รู้ชะตากรรม

แม้จะไม่ใช่เรื่องเหนือความคาดหมายกับการยุบสภาฯของ นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล ในวันที่ 11 ธ.ค. 68 แต่ผลที่ตามมาอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงคือหลายนโยบายต้องหยุดชะงักไม่ได้ไปต่อ รวมไปถึงกฎหมายสำคัญอีกหลายฉบับที่ผ่านการพิจารณามาหลายขั้นตอนต้องค้างสภาฯ หยุดพิจารณาและมีแนวโน้มจะไม่ได้ไปต่ออย่างน่าเสียดาย

สภาฯเผชิญกับความท้าทายอีกครั้ง เมื่อกกร.ออกมาคัดค้านร่างพระราชบัญญัติสำคัญ 3 ฉบับ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตแรงงาน แก้ปัญหาหมอกควัน หรือ PM2.5 และกฎหมายโรงงานใหม่ที่คุมโรงงานไม่มีมาตรฐาน เป็นทางแพร่งที่ต้องเลือกระหว่าง "สังคม/กำไร" และจะให้น้ำหนักกับอะไร

นักวิชาการ-ผู้เชี่ยวชาญธรณีวิทยาตั้งคำถาม ทำไมสหรัฐฯ สนใจสำรวจแร่หายากในประเทศไทย ผ่าน MOU แร่หายาก ไทย-สหรัฐฯ หวั่นข้อตกลงทำให้ไทยเสียประโยชน์ และส่งผลให้การแก้ปัญหามลพิษจากแร่แรร์เอิร์ธ จากต้นทางประเทศเมียนมาที่มีต่อแม่น้ำกก-น้ำสาย ที่จ.เชียงราย แก้ไขยากขึ้น

ต้นปี 2569 กระทรวงพาณิชย์ เตรียมบังคับใช้มาตรการคุมเข้มนำเข้า “ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ปลอดการเผา” แก้ฝัญหาฝุ่นพิษข้ามพรมแดน พร้อมบังคับผู้นำเข้าต้องขึ้นทะเบียนรายปี ไปจนกว่า พ.ร.บ.อากาศสะอาดฯ และกฎหมายลูกมีผลบังคับใช้

ร่างพระราชบัญญัติการรายงานและเปิดเผยข้อมูลการปล่อยและเคลื่อนย้ายสารมลพิษ หรือ ร่างกฎหมาย PRTR เปิดข้อมูลมลพิษ จะพลิกประวัติศาสตร์การจัดการมลพิษไทยหากมีผลบังคับใช้ เพราะผู้ประกอบการเปิดเผยข้อมูลการปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ หากไม่ดำเนิการมีโทษหนัก ปรับถึง 1 % ของรายได้ในปีที่ทำผิด

ท่ามกลางบรรยากาศรอติดตามว่าใครจะมาเป็นนายกรัฐมนตรี คนที่ 32 ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อทางการเมือง ที่แต่ละพรรคต่างขับเคี่ยวชิงไหวชิงพริบกันอย่างดุเดือด 'ประชาชน' จำนวนไม่น้อยกลับรอดลุ้นดูท่าทีว่านโยบายที่พวกเขาต้องการจะถูกผลักดันต่อไปหรือไม่หากรัฐบาลต้องเปลี่ยนขั้วขึ้นมาจริง ๆ

ประชาชน 92% เห็นด้วยกับ “พ.ร.บ.อากาศสะอาดฯ” ฉบับหลอมรวมจาก 7 ร่าง ในวันที่เครือข่ายภาคประชาชนบางส่วน เรียกร้องรัฐบาลออกเป็น พ.ร.ก. เพราะปัญหามลพิษเป็นเรื่องเร่งด่วน ขณะที่สถานการณ์การเมืองยังไม่มีความแน่นอน "เครือข่ายอากาศสะอาดฯ" ชวนวิเคราะห์ ทางสองแพร่งที่จะผลักดันกฎหมายฉบับนี้

โค้งสุดท้าย 'กฎหมายอากาศสะอาด' ในช่วงเปิดรับฟังความคิดเห็น ก่อนเข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร กับความหวังครั้งใหม่ที่ประชาชนคนไทยจะได้หายใจเต็มปอด จากกลไกการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง พร้อมเครื่องมือจัดการมลพิษที่ต้นตอ ด้วยแนวคิด “ผู้ก่อ คือ ผู้จ่าย”

ศาลปกครองสั่งคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ประกาศ 4 จังหวัด เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน และแม่ฮ่องสอน เป็น “เขตควบคุมมลพิษ” ช่วงเดือน ก.พ. - พ.ค. ของทุกปี เพื่อแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ระบุชัดอยู่ในระดับที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อสุขภาพประชาชน

นับตั้งแต่ สภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบ รับหลักการร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาดฯ ทั้ง 7 ฉบับ และได้ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญจำนวน 39 คน เมื่อวันที่ 17 ม.ค. 2567 เพื่อพิจารณาในขั้นกรรมาธิการ ​ผ่านมากว่า 1 ปีครึ่ง​ ปัจจุบันกระบวนการเข้าสู่ช่วงสุดท้ายก่อนเข้าสภาฯเพื่อพิจารณาวาระ ​2-3 ​

การเสนอกฎหมายจากภาคประชาชนเป็นโอกาสสำคัญ ที่ประชาชนในฐานะเจ้าของอำนาจตัวจริง และมีส่วนได้ส่วนเสียโดยตรงจากนโยบายต่าง ๆ จะได้มีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางของประเทศ ผ่านการผลักดันประเด็นที่เห็นว่าสำคัญ ในสถานการณ์ที่กฎหมายปัจจุบันอาจยังไม่ตอบโจทย์ปัญหาที่เป็นอยู่

เปิดแผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาฝุ่นละออง หรือ PM2.5 ฉบับใหม่ ตั้งเป้าลดค่าเฉลี่ยฝุ่นละอองตลอดวันในระดับไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ และลดพื้นที่เผาลงกว่า 50% ขณะที่เตรียมจัดตั้ง "เขตปลอดควันดำ" เก็บค่าธรรมเนียมในเมือง และห้ามเข้าพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เพื่อลดการเผาป่า

สภาผู้แทนราษฏร ลงมติ ยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. 4/2559 เรื่องยกเว้นผังเมืองรวมสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าและกิจการขยะ ในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติยกเลิกประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติและคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ อันเนื่องมาจากหมดความจำเป็นและไม่เหมาะสม

เมื่อ 'คลิปเสียง' สั่นคลอนเสถียรภาพรัฐบาลอย่างรุนแรง ท่ามกลางความผันผวนของการเมืองที่ยังไม่รู้จะเป็นอย่างไรต่อ ปรากฏการณ์นี้ในอีกด้านหนึ่งกำลังส่งผลต่อการขับเคลื่อนนโยบายและการดำเนินการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ของประชาชนที่อาจสะดุดได้

“ผี” เป็นเรื่องเล่าขานนานมานานปี หลายคนกลัวผีเพราะ “เชื่อว่ามี” แต่กลับ “ไม่เคยเห็น” เรามีประสบการณ์ผ่านเรื่องผีๆ หนึ่งใน “ผี” ยอดนิยมคือ “ซอมบี้” ผีดิบที่ฆ่าไม่ตาย และเรื่องผี ๆ มีอยู่ในแทบทุกบริบท ไม่เว้นแม้แต่ ใน “นโยบายสาธารณะ”

IQAir เป็นบริษัทเทคโนโลยีคุณภาพอากาศในสวิตเซอร์แลนด์ รายงานคุณภาพอากาศทั่วโลกในปีที่ผ่านมา ระบุในอาเซียนดีขึ้น โดยอันดับไทยขยับขึ้น ขณะที่กทม.เป็นเมืองที่มีสภาพอากาศยอดแย่อันดับ 42 ของโลก แแต่เชียงใหม่ครองแชมป์อากาศยอดแย่ในไทย

น้ำท่วม ไฟป่า ฝุ่นควัน... ปัญหาเดิม ๆ ที่วนเวียนมาไม่จบไม่สิ้นในทุกปี! สะท้อนถึงปัญหาการจัดการภัยพิบัติในรูปแบบเดิมไม่สามารถรับมือได้อีกต่อไป ถึงเวลาแล้วที่เราจะใช้ "ข้อมูล" ที่มีอยู่มาออกแบบนวัตกรรมการรับมือภัยพิบัติ ฟื้นคืนชีวิต จิตใจ และเศรษฐกิจของคนไทย

ปริมาณฝุ่น PM 2.5 ที่รุนแรงขึ้น ทำให้สังคมเริ่มตั้งคำถามถึงมาตรการแก้ปัญหาที่ผ่านมาว่ามาถูกทางหรือมีประสิทธิภาพเพียงพอกับการรับมือสถานการณ์ที่ย่ำแย่ลงทุกวันหรือไม่ รวมทั้งควรจะต้องเร่งปรับปรุงแก้ไขในจุดใดเพื่อทำให้สถานการณ์กลับมาดีขึ้นกว่าที่เป็นอยู่

ภาควิชาการ-ประชาสังคม ขอร่วมออกแบบแนวทางการแก้วิกฤตฝุ่น ประมวล “ความเห็น” ออกมาเป็น “ความรู้” พัฒนาข้อเสนอ ผนึกกำลังนักสื่อสารสร้างกลไกขับเคลื่อนข้อมูลสร้างความเข้าใจต่อสังคม พร้อมเสนอสร้าง “พื้นที่กลาง” ทบทวนการดำเนินงานแก้ไขปัญหาฝุ่นควันในช่วงที่ผ่านมาอย่างต่อเนื่อง หวังตัดวงจรฝุ่น ก่อนกฎหมายมาถึง

เกษตรกรกำลังถูกมองว่าเป็นผู้ก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ ทั้งที่ความจริงสาเหตุของการเผาทางการเกษตรส่วนหนึ่งเป็นเพราะข้อจำกัดจนไม่มีทางเลือก ภาคประชาสังคม ภาครัฐ และเกษตรกรกำลังหันมาสนใจหาทางออกมากขึ้น หนึ่งในแนวทางนั้นคือ "จุลินทรีย์ย่อยสลายตอซังข้าว"

เพราะ MOU อาเซียน เป็นเพียงข้อตกลง ที่ไม่มีข้อผูกพันทางกฎหมาย สมมติเราได้รับหมอกควันข้ามแดนจากประเทศเพื่อนบ้าน ก็แจ้งไปที่เลขาธิการอาเซียนเพื่อแจ้งกับประเทศที่ก่อกำเนิดฝุ่นให้ดำเนินการแก้ไข เมื่อ MOU เป็นแค่ข้อตกลงเขาจะไม่ทำก็ได้

ฝุ่น PM2.5 ในกรุงเทพมหานครที่พุ่งสูงอยู่ในช่วงนี้ส่งผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน ยืนยันด้วยสถิติการเข้ารับการรักษาด้วยโรคที่เกี่ยวข้องกับฝุ่นเพิ่มขึ้น แต่อีกด้านหนึ่งมาตรการการแก้ปัญหากลับยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอจะจัดการถึงต้นเหตุของปัญหา

สตง.รายงานผลการตรวจสอบ มาตรการแก้ฝุ่นของรัฐบาลในรอบ 5 ปีที่ผ่านมา ทั้งในภาคเหนือและกทม. พบว่าไม่คุ้มค่างบประมาณ และเป็นไปอย่างไร้ประสิทธิภาพ ต้นตอแก้ปัญหาไม่ได้ เหตุขาดข้อมูล เน้นแก้ปัญหาเฉพาะหน้าและต่างคนต่างทำ

นายกรัฐมนตรี บอกปัญหาฝุ่น PM 2.5 เป็นวาระอาเซียน แต่หากย้อนกลับไปในช่วง 30 ปี จะพบว่าการแก้ฝุ่นข้ามแดนของอาเซียนกลับไม่ประสบผลสำเร็จเลยสักครั้ง เพราะไม่มีสภาพบังคับต่อกัน และเมื่อเกิดการเผาจนฝุ่นฟุ้ง ไทยก็ทำได้เพียงเชิญเพื่อนบ้านมาปรึกษาหารือเท่านั้น

ฤดูฝุ่นมาเยือนเมืองกรุงตามนัดของทุกปี แต่ปีนี้แรงขึ้น เมื่อดูสถิติย้อนหลังพบว่าในปีนี้หนักกว่าเดิม ชี้ให้เห็นว่าสถานการณ์เมืองกรุงแย่ลงทุกปี หากไม่รีบหามาตรการป้องกัน ขณะที่ผู้อยู่อาศัยมีรายจ่ายดูแลสุขภาพสูงขึ้น

หลายปีมานี้ คนไทย โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยในภาคเหนือ ต้องเผชิญกับวิกฤต PM 2.5 ที่สูงเกินค่ามาตรฐาน จนอยู่ในระดับที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงมกราคม-มีนาคมของทุกปี

ถึงวันที่ข่าวฝุ่นกลับมาเต็มหน้าฟีด เป็นสัญญาณว่า ประเทศไทยกำลังกลับเข้าสู่ฤดูฝุ่น PM2.5 อีกครั้ง หลังจากปัญหามลพิษทางอากาศในประเทศไทยและภูมิภาค ที่พยายามแก้ไขกันมาร่วมทศวรรษ เบาบางลงได้เพียงไม่กี่เดือน  

ปัญหาฝุ่น PM 2.5 ที่มาทุกปี เป็นเรื่องที่แก้ไขยาก แม้รัฐบาลมีแนวทางที่จะดำเนินการผ่านหลายหน่วยงาน แต่ดูเหมือนยังขาดความจริงจัง ตั้งแต่กลไกการทำงานจนถึงการจัดสรรงบประมาณ ทำให้แก้ปัญหาล้มเหลว ขณะที่ตัวแทนท้องถิ่นชี้รัฐบาลต้องกระจายอำนาจในการตัดสินใจ

ครม.มีมติเห็นชอบตัวชี้วัด Joint KPIs ใหม่ ของหน่วยงานราชการ ประจำปีงบประมาณ 2568 โดยเพิ่มยกระดับผลการประเมินนักเรียนให้ได้ตามมาตรฐานของ PISA และมุ่งแก้ไขปัญหาฝุ่น PM 2.5 รวมถึงยกระดับธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการน้ำเพิ่มขึ้น

ร่างพระราชบัญญัติบริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด ใกล้ความจริง หลังมีการตั้งกรรมาธิการร่วมในการพิจารณาร่างกฎหมายที่เสนอเข้าสภาฯถึง 7 ฉบับ โดยคณะกรรมาธิการฯกำหนดขั้นตอนการออกกฎหมาย คาดว่าจะประกาศใช้ได้ทันในปี 2568 หากไม่สะดุดในขั้นตอนการพิจารณากฎหมายของรัฐสภา

กทม.เตรียมใช้มาตรการห้ามรถบรรทุกดีเซล 6 ล้อขึ้นไป เข้าพื้นที่ชั้นใน 22 เขต ช่วงฝุ่น PM 2.5 อยู่ในระดับสีแดง แต่เปิดทางให้ลงทะเบียนตั้งแต่ 1 พ.ย.67 โดยมีเงื่อนไขจะต้องเข้ากระบวนการบำรุงรักษารถ ได้แก่ เปลี่ยนถ่ายน้ำมันเครื่อง เปลี่ยนไส้กรองอากาศ และการติดตั้งตัวกรองอนุภาคไอเสียดีเซล

จ่ายเงินลดการเผาอ้อยได้ผลเล็กน้อย ชาวไร่ยังนิยมเผาอ้อยก่อนตัดส่งโรงงาน เหตุต้นทุนตัดอ้อยสดสูงกว่าเงินชดเชย ศูนย์วิจัยกสิกรระบุต้นทุนแรงงานเกี่ยวอ้อยสดสูง และใช้ระยะเวลาเก็บเกี่ยวมากกว่า ทำให้โครงการจ่ายเงินของรัฐไม่ได้รับความสนใจ แนะใช้กลไกคาร์บอนเครดิต

การพิจารณา ร่างกฎหมายอากาศสะอาด กำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญในชั้นกรรมาธิการวิสามัญฯ กับการหลอมรวมเนื้อหาจาก 7 ร่าง เพื่อทำให้เนื้อหาที่ออกมาสมบูรณ์ที่สุดและสามารถออกแบบกลไกการทำงานเพื่อติดตามการป้องกันมลพิษทางอากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การรับรู้ของคนทั่วไปเกี่ยวกับสถานการณ์สิ่งแวดล้อมเลวร้ายลงทุกปี แต่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯรายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมของไทยในปีที่ผ่านมา กลับระบุว่าดีขึ้นและทรงตัว ไม่มีด้านใดที่เลวร้ายลง

แม้รัฐบาลส่งเสริมตัดอ้อยสด เพื่อลดการเผาก่อฝุ่น PM 2.5 แต่ก็ยังลดไม่ได้ทั้งหมด ศูนย์วิจัยกสิกรไทยเสนอตัดอ้อยสดแลกเป็นคาร์บอนด์เครดิต เพื่อจูงใจและเพิ่มรายได้เกษตรกร

คณะกรรมการสิทธิฯ เสนอรัฐบาลแก้ปัญหาไฟฟ่าและฝุ่นควันใน 8 จังหวัดภาคเหนือ ต้องกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นดูแล รวมถึงการจัดงบประมาณ พร้อมทบทวนนโยบายห้ามเผาเด็ดขาด ขณะเดียวกันต้องสร้างตัวชี้วัดให้ทุกหน่วยงานเห็นร่วมกันเพื่อนำไปปฏิบัติ

ระหว่างชีวิตเรา กับฝุ่น PM 2.5 อะไรจะหายไปจากโลกนี้ก่อนกันแน่ ? คำถามใหญ่ท่ามกลางวิกฤตฝุ่นพิษที่ไทยกำลังเผชิญซ้ำ ๆ ทุกปี และต่างรู้ดีว่าสาเหตุมาจากไหน แต่การแก้ปัญหายังเหมือนพายเรือวนในอ่าง "กฎหมายอากาศสะอาด" เป็นหนึ่งความหวังสำคัญที่จะทำให้ปัญหานี้หมดไปได้ ผ่านกลไกระบบตรวจสอบย้อนกลับ

การบุกรุกและเผาป่า นับวันจะรุนแรงขึ้น โดยที่รัฐบาลไม่สามารถจัดการอะไรได้ นอกจากแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ต้นตอการเผ่าป่า ทั้งเพื่อบุกรุกพัฒนาการท่องเที่ยวและปลูกข้าวโพดเพื่อส่งอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ล้วนแต่มาจากนโยบายของรัฐบาลเองที่มุ่งไปที่ "เม็ดเงิน" แต่ละเลยสังคมและคุณภาพชีวิตของคนไทย

ภาวะฝุ่น PM 2.5 กำลังเป็นปัญหาระดับชาติของประเทศไทย และเป็นโจทย์เร่งด่วนที่รัฐบาลต้องแก้ไข จากผลศึกษาในอดีตพบฝุ่นส่วนใหญ่เกิดจากการเผาป่าไม้ที่เพิ่มมากขึ้น และยังมีการเผาตลอดทั้งปี พบเดือน มี.ค. เผามากที่สุด ส่งผลกระทบปัญหาฝุ่นหนักขึ้นในเดือนเม.ย.

อายุขัยเฉลี่ยของคนไทยกำลังลดลง จากฝุ่นพิษ PM 2.5 เกินระดับมาตรฐาน เช่นเดียวกับหลายประเทศที่เผชิญปัญหานี้ แต่พ.ร.บ.อากาศสะอาด อาจเป็นความหวังในการแก้ปัญหาสภาพอากาศ หากดูตัวอย่างจากสหรัฐฯและสหราชอาณาจักร ที่มีการผลักดันกฎหมายสะอาดขึ้น จนปริมาณควันพิษลดลงถึง 65%

ทีดีอาร์ไอ เสนอ 6 แนวทางแก้ไข ฝุ่น PM2.5 ทั้งในกรุงเทพฯและพื้นที่ชนบท ระบุต้องมีการตั้งกรรมการระดับชาติ เพื่อมาดูแลโดยเฉพาะ รวมทั้งต้องเร่งผลักดันกฎหมาย การบริการจัดการงบประมาณ และมีนโยบายที่ชัด ร่วมมือกับเพื่อนบ้าน

ปัญหาฝุ่น PM2.5 นับว่ามีความซับซ้อนอย่างยิ่ง เรื่องไม่ง่ายเหมือนการโต้ตอบทางการเมืองในช่วงที่ผ่านมาระหว่างฝ่ายค้านกับรัฐบาล ไพสิฐ พาณิชย์กุล ผู้อำนวยการศวอ. มองว่าการวิ่งไล่ดับไฟในช่วง "ฤดูฝุ่น" ไม่ใช่วิธีที่ได้ผล แต่เรามี“ช่วงป้องกันและแก้ไขปัญหาที่ต้นทาง“ ในช่วง 8-9 เดือน ที่ต้องรีบดำเนินการ

ย้อนดูสถิติปี 2566 จะเห็นว่าคุณภาพอากาศในไทยแย่ลงเรื่อย ๆ โดยมีคุณภาพอากาศในระดับที่แย่เป็นอันดับที่ 5 จากทั้งหมด 9 ประเทศในภูมิภาคอาเซียน เป็นปีที่ 2 ติดต่อกัน และอยู่ในอันดับที่ 36 จาก 134 ประเทศทั่วโลก จากอันดับ 57 ในปี 2565

คณะกรรมการกระจายให้ท้องถิ่นฯ ออกประกาศให้องค์กรท้องถิ่นสนับสนุนและช่วยเหลือกรมอุทยานฯ ป้องกันและควบคุมไฟป่า นำร่องในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ และให้ช่วยแก้ปัญหาสัตว์ป่าที่ก่อให้เกิดผลกระทบ

สถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือกำลังวิกฤตในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ที่ติดอันดับ 2 ของเมืองที่มีมลพิษมากที่สุดในโลก จนหลายฝ่ายต้องระดมสรรพกำลังออกมาเร่งแก้ปัญหา ในวันที่ พ.ร.บ.อากาศสะอาด ซึ่งเชื่อว่าจะนำไปสู่การแก้ปัญหาอย่างประสิทธิภาพ กำลังอยู่ในขั้นตอนการพิจารณาของ กมธ. 

ท่ามกลางสถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 ที่พุ่งสูงในหลายพื้นที่ นายกฯ เศรษฐา ทวีสิน ประกาศเร่งเดินหน้าแก้ไขทั้งเรื่อง 'จุดความร้อน' และ ประสานความร่วมมือกับต่างประเทศ ที่สำคัญคือให้ยึด 'เชียงใหม่โมเดล' เป็นแนวทางในการแก้ปัญหา  

ปัญหามลพิษทางอากาศ กำลักลายเป็นปัญหาในหลายเมืองใหญ่ทั่วโลก จากสภาพการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่เขตเมือง หลายประเทศตระหนักถึงภัยอัตรายที่เกิดขึ้นกับคนที่อาศัยในเขตเมือง และอาจกระทบต่อเศรษฐกิจของเมืองในอนาคต หากไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ซึ่งมีตัวอย่างให้เห็นว่าประเทศที่ประสบความสำเร็จมีวิธีการอย่างไร

วิเคราะห์มุมนักเศรษฐศาสตร์ ถึงสาระและหลักการสำคัญที่จำเป็นต้องมีใน ร่าง พ.ร.บ.บริหารจัดการเพื่ออากาศสะอาด พ.ศ. .... ที่ประชาชนจะได้ใช้ ภายหลัง 7 ร่าง ผ่านรัฐสภาเข้าสู่การพิจารณาอย่างเข้มข้นของคณะกรรมาธิการ เพื่อเป้าหมายลดการก่อมลพิษ แก้ปัญหาผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

เมื่อรัฐบาลออกมาตรการแก้ปัญหาฝุ่น PM 2.5 แต่กลับไร้ผล และยิ่งเพิ่มปริมาณฝุ่นพิษในอากาศมากขึ้นทุกปี เนื่องจากข้อจำกัดใจเชิงโครงสร้าง และกรอบกฎหมายที่ไม่ชัดเจน ธนาคารโลกจึงเสนอแนวทางนโยบายแก้ปัญหาที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วนช่วยกัน

จากคลิปในโซเชียลมีเดียที่ปรากฏภาพเด็กนักเรียนนับร้อยชีวิตกำลังแตกตื่นวิ่งหนีหนีฝุ่นควันจากการเผาไร่อ้อยที่ลอยเข้าไปในโรงเรียน ในพื้นที่ ต.โคกตูม อ.เมือง จ.ลพบุรี เมื่อวันที่ 21 ก.พ. ที่ผ่านมา นำมาสู่เสียงวิพากษ์วิจารณ์ถึงมาตรการควบคุมการเผาที่ไม่ได้ผล และยิ่งตอกย้ำว่าทำไมต้องมี พ.ร.บ.อากาศสะอาด

กรุงเทพมหานคร ยังคงเผชิญมลพิษทางอากาศมาเป็นเวลานาน แม้การแก้ปัญหาฝุ่นละอองจะเป็นวาระแห่งชาติของรัฐบาล ผลสำรวจในปี 2566 กรุงเทพฯ มีวันสภาพอากาศดีลดลงต่อเนื่องจนทุบสถิติใหม่ และยังส่งผลกระทบสุขภาพมากขึ้นทุกปี

ปัญหาฝุ่นควัน PM2.5 กลับมาสร้างปัญหาเป็นระยะ แม้รัฐบาลก่อนกำหนดให้เป็นวาระแห่งชาติ ปี 2562 แต่ดูเหมือนจะดีขึ้นในระยะแรก แต่เมื่อสิ้นแผนฝุ่นควันก็กลับมาหนักขึ้น ในขณะที่รัฐบาลปัจจุบันไม่มีแผนที่ชัด มีเพียงแต่มาตรการจากครม.เป็นข้อสั่งการ

ภาคประชาสังคมเสนอรัฐบาลจัดการกับผู้ก่อมลพิษรายใหญ่ และผ่านกฎหมายการรายงานและเปิดเผยข้อมูลการปล่อยและ เคลื่อนย้ายสารมลพิษ (PRTR)

มลพิษทางอากาศที่เกิดจากโรงงานอุตสาหกรรม เป็นปัญหาที่สามารถแก้ไขได้ มูลนิธิบูรณะนิเวศ นำบทเรียนความสำเร็วใจการแก้ปัญหามลพิษในภาคอุตสาหกรรม จาก 3 ประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และสาธารณรัฐประชาชนจีน ที่เป็นตัวอย่างของความพยายามแก้ปัญหาได้จนสำเร็จ

เมื่อรัฐบาล “เศรษฐา ทวีสิน” ยกระดับความสำคัญของการแก้ไขปัญหา ฝุ่น PM 2.5 ด้วยการประกาศให้การแก้ไขมลภาวะทางอากาศเป็น “วาระแห่งชาติ”

มลพิษทางอากาศที่ปล่อยจากภาคอุตสาหกรรม คือ สารที่เกิดจากการใช้เชื้อเพลิง ประกอบไปด้วยก๊าซ ฝุ่นละออง ควันดำ โลหะหนัก สารอินทรีย์ระเหยง่าย และสารไดออกซิน เป็นต้นมูลนิธิบูรณะนิเวศ ได้รวบรวมข้อมูลอันตรายจากสารพิษเหล่านี้ ในความ เรื่อง “PM 2.5 กับอุตสาหกรรม ตอนที่ 3: สารมลพิษทางอากาศกับผลกระทบแสนอันตราย”

ก่อนที่ประเทศไทยจะตื่นตัวกับปัญหาฝุ่น PM2.5 อย่างทุกวันนี้ ในอดีตเคยมีปัญหามลพิษที่กระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในพื้นที่โรงงานอุตสาหกรรมมาก่อน มูลนิธิบูรณะนิเวศ ได้นำเสนอ 3 กรณีมลพิษทางอากาศจากภาคอุตสาหกรรม ผ่านบทความ PM 2.5 กับอุตสาหกรรม ตอนที่ 2: กรณีมลพิษอากาศอุตสาหกรรมในตำนาน

ฝุ่น PM2.5 เป็นปัญหาระดับชาติที่ประเทศไทยเผชิญมาอย่างต่อเนื่อง และต้นกำเนิดฝุ่นที่รัฐบาลอาจพูดถึงไม่มากนัก นั่นคือ “อุตสาหกรรม” มูลนิธิบูรณะนิเวศ ได้สะท้อนผ่านบทความ ตอนที่ 1 “ในม่านมัวของปัญหาฝุ่น PM2.5 มี อุตสาหกรรมซ่อนเร้นอยู่” พร้อมเผยข้อมูล พื้นที่ฝุ่นหนาสอดคล้องกับจำนวนโรงงานอุตสาหกรรม