บทความ

พื้นที่นวัตกรรมการศึกษา เป็นอีกความพยายามเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนการสอนด้วยการเปิดช่องโรงเรียนออกแบบนวัตกรรมด้วยตัวเอง ที่ผ่านมามีหลายสิ่งที่ดีขึ้นแต่ในทางปฏิบัติยังมีข้อจำกัดที่หลายฝ่ายอยากให้มีการแก้ไข หลังกฎหมายบังคับใช้มาแล้ว 7 ปี

แม้ว่าการปฏิรูปการศึกษาจะเป็นกลไกสำคัญในการสร้างทุนมนุษย์ หากแต่เวทีความร่วมมือขับเคลื่อนการศึกษาไทยที่ใหญ่ที่สุด National Education Forum เห็นพ้องต้องกันว่า แค่ปฏิรูปการศึกษายังไม่พอ แต่ต้องพัฒนาสาธารณสุข สวัสดิการสังคม ลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำในประเทศ

กระทรวงศึกษาธิการชูแนวคิด “Learning Span” เปลี่ยนเป้าหมายจากการเรียนเพื่อจบ สู่การเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต พร้อมผลักดัน พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ กระจายอำนาจให้โรงเรียน ลดภาระครู และเปลี่ยนกระทรวงสู่ “องค์กรดิจิทัล” เพื่อวางสถาปัตยกรรมใหม่ให้การศึกษาไทย

โอกาสของผู้หนีภัยที่จะได้ย้ายไปประเทศที่ 3 มีเพียง 1% คือเหตุผลที่หลายครอบครัวอยากให้ลูกเรียนโรงเรียนไทย เพราะจะได้เรียนภาษาไทย ขณะที่โรงเรียนในศูนย์พักพิงฯ ไม่ได้สอนภาษาไทย แม้มติครม.และประกาศ ศธ. ให้เด็กที่พำนักในไทยมีสิทธิเรียน แต่ สพป.ตาก เขต 2 มีคำสั่งไม่รับเด็กจากค่ายบางกลุ่มเข้าโรงเรียนสพฐ.

เวที NATIONAL EDUCATION FORUM 2026 จัดโดย ภาคีเพื่อการศึกษาไทย (TEP) ภายใต้แนวคิด “The Future We Shape Together” เป็นการระดมครั้งใหญ่ โดยมีครู โรงเรียน และภาคีเครือข่ายการศึกษากว่า 1,500 คนเข้าร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์ จุด"ความหวัง" ปฏิรูปอีกครั้ง แต่จะทำได้แค่ไหนในรัฐบาลปัจจุบัน หลังพยายามกันมานาน

เวลาได้ยินคำว่า “การออกแบบ” หลายคนอาจนึกถึงรูปลักษณ์ บรรจุภัณฑ์ หรือการทำให้อะไรสักอย่างดูสวยและใช้ง่ายขึ้น แต่ในโลกของนโยบายสาธารณะ การออกแบบไม่ใช่การทำสไลด์อธิบายตัวเลขของนโยบายให้ดูสวยหลังจากรัฐบาลตัดสินใจแล้ว และไม่ใช่เพียงการตั้งชื่อโครงการให้ติดหูเท่านั้น

ศูนย์การเรียน เป็นอีกหนึ่งในกลไกสำคัญที่ช่วยให้เยาวชนที่มีข้อจำกัดในการใช้ชีวิต ได้เข้าถึงการเรียนรู้ด้วยรูปแบบการเรียนที่ยืดหยุ่น ช่วยให้เด็กและเยาวชนไม่ต้องหลุดจากระบบการศึกษา

พ.ร.บ. การศึกษาฉบับใหม่ เป็นอีกความหวังของการปฏิรูปการเรียนรู้แบบครบวงจร รอบคลุมการเรียนรู้ทุกช่วงวัย ทลายอุปสรรคปัญหาข้อจำกัดในอดีตพร้อมการกระจายอำนาจให้พื้นที่ได้มีส่วนร่วมออกแบบการเรียนรู้ด้วยตัวเอง ด้วยเป้าหมายสุดท้ายที่ต้องการยกระดับคุณภาพทุนมนุษย์

ทุนมนุษย์ (Human Capital) คือคุณค่าของบุคคลที่เกิดจากความรู้ ความสามารถ ทักษะ และสุขภาพ ซึ่งเป็นรากฐานหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ แต่กลับถูกบั่นทอนด้วย ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

ปาฐกถาพิเศษ 8 for Infinity: 8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกม เพื่ออนาคตที่ยั่งยืนของทุนมนุษย์ไทยโดย ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล ประธานกรรมการบริหารกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ถอดบทเรียน กสศ. 8 ปี กับ8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกมการศึกษาไทย จุดเริ่มต้นของการสร้าง “ทุนมนุษย์” ที่ยั่งยืน

กรุงเทพฯ มีพื้นที่มากมาย มีโรงเรียน ห้องสมุด ศูนย์เยาวชน สวน ตลาด ทางเท้า วัด ชุมชน และพื้นที่สาธารณะอยู่ทั่วเมือง แต่ทำไมพื้นที่เหล่านี้ยังไม่กลายเป็น “โอกาสการเรียนร

กระทรวงศึกษาธิการกำลังมีแนวคิดใหม่ ปรับการเรียนการสอนนำเอา AI และ TikTok มาใช้ในห้องเรียน เพื่อให้สอดคล้องกับโลกโซเชียลยุคใหม่ แต่จะเป็นผลดีกับการเรียนรู้หรือไม่ ยังเป็นข้อถกเถียงว่าจะเป็นผลดีหรือผลเสียกับนักเรียนไทยหรือไม่ ขณะที่หลายประเทศออกกฎหมายคุมโซเชียลมีเดียสำหรับเด็กและเยาวชน

พื้นที่การเรียนรู้นอกโรงเรียนที่ไม่เพียงพอและกระจุกตัวเฉพาะในบางพื้นที่ เป็นอีกปัญหาหนึ่งของคนรุ่นใหม่ที่กำลังเผชิญ แม้แต่ในกรุงเทพฯ เอง ทำให้คนรุ่นใหม่ไม่สามารถเติบโตงอกงามได้อย่างมีคุณภาพ และมีทักษะตามความต้องการ

ความรุนแรงในโรงเรียนเป็นปัญหาใหญ่ที่กระทบไปถึงปัญหาอื่น ๆ อีกมากมาย และเป็นโจทย์สำคัญที่หลายรัฐบาลพยายามแก้ไขแต่ยังไม่สามารถทำได้จริง ล่าสุดรัฐบาลอนุทิน ประกาศเป้าหมายให้โรงเรียนต้องเป็นพื้นที่ปลอดภัยทั้งร่างกายและจิตใจสำหรับนักเรียนทุกคน

ปฏิรูปการศึกษาเป็นอีกโจทย์สำคัญในการเดินหน้าพัฒนาประเทศที่เต็มไปด้วยวิกฤตรอบด้าน สัญญาณชัดเจนจากพรรคเพื่อไทยประกาศเดินหน้าพลิกโฉมการศึกษาสู่เป้า "เรียนไปมีงานทำ ทัดเทียมโลก" พร้อมนโยบายเร่งด่วนบรรเทาความเดือดร้อนผู้ปกครองในช่วงใกล้เปิดเทอม

กลับมาอีกครั้งของนโยบาย "เรียนฟรี เรียนฟรีมีงานทำ เรียนได้ทุกที่ทุกเวลา" เป็นคำกล่าวที่เราคุ้นเคยกัน แต่ "การศึกษา" ก็ยังไม่ใช่ประเด็นชูขึ้นมาเป็นนโยบายหลักหรือเร่งด่วน ดังนั้น อนาคตของประเทศจะแย่ย่ำ หากการศึกษาไม่ได้รับการปฏิรูปอย่างจริงจัง และคนในสังคมทำได้เพียงแต่ "บ่น" เรื่องการศึกษาคุณภาพต่ำ

ระบบพอร์ตฟอลิโอ (Portfolio) สมัครเข้ามหาวิทยาลัย กำลังซ้ำเติมความเหลื่อมล้ำด้านการศึกษาให้รุนแรงขึ้น ตัดโอกาสเด็กกลุ่มเปราะบางที่มีศักยภาพ สศช.เผยเพิ่มรายจ่ายผู้สมัคร เกิดธุรกิจรับจ้างทำพอร์ต เปิดช่องลอกผลงานส่ง และทำให้นักเรียนจากโรงเรียนชนบทเสียเปรียบ

เนื่องจากระบบการศึกษาไม่สามารถดึงขีดความสามารถของแรงงานออกมาได้เต็มที่ เรียนจบมาแล้วทำงานไม่ตรงสาย กลายเป็นความเสียโอกาสในการพัฒนาทุนมนุษย์ โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ที่จะเป็นพลังขับเคลื่อนประเทศให้ทันกับโลกที่เปลี่ยนไป

ภาพความเหลื่อมล้ำทั้งในด้านที่อยู่อาศัย เงินอุดหนุนเด็ก สิทธิแรงงาน ความเท่าเทียมทางเพศ ยังคงเป็นปัญหาที่รอการแก้ไขอย่างเร่งด่วน เครือข่ายภาคประชาชน นักวิชาการ ร่วมกันผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายถึงพรรคการเมืองก่อนเลือกตั้ง เพื่อเดินหน้ารัฐสวัสดิการถ้วนหน้า​

โอกาสสำคัญจาก “พ.ร.บ.พื้นที่ต้นแบบนวัตกรรมการศึกษา” ที่จะถูกขยายออกไปอีก 7 ปี คือกุญแจสำคัญนำไปสู่การสร้าง “พลเมือง” มาขับเคลื่อน “ภูเก็ต” ให้อยู่รอดได้อย่างยั่งยืน แต่ต้องกล้าทลายกรอบการศึกษาเดิม ปลดล็อกการกระจายอำนาจให้ท้องถิ่น-เอกชน เข้ามามีบทบาทในพัฒนาได้อย่างอิสระ

ประเมินพ.ร.บ.พื้นที่นวัตกรรมการศึกษา หลังใช้มา 7 ปี ยังต้องไปต่อ เพราะมีทั้งที่สำเร็จ-ยังต้องทำต่อ ในการปฏิรูปการศึกษา หลังยังมีปัญหาเดิม ๆ ทั้งเรื่องการกระจายอำนาจและการตัดสินใจ ยังต้องพึ่งพาระบบใหญ่ ทั้งงบประมาณและบุคลากร หวังใช้ต่ออีก 7 ปี ซึ่งจะเครื่องมือ "ความหวัง" สำหรับการปฏิรูป

นักวิชาการชำแหละงบการศึกษาของไทย คิดเป็นงบประมาณ 4.7% ต่อ GDP ถือว่าสูงและมีความใกล้เคียงกับค่าเฉลี่ยของประเทศ OECD ที่ 4.9% ที่เป็นประเทศรายได้สูง แต่ปัญหาของการจัดสรรงบประมาณที่มีประสิทธิภาพ และจะทำไม่ได้หากไม่มีข้อมูลที่ดีพอ

ความเหลื่อมล้ำยังเป็นปัญหาใหญ่ในระบบการศึกษาไทย เผยเด็กจากครอบครัวฐานะยากจนมีอัตราการเข้าเรียนลดลงกว่าเดิม ยิ่งการศึกษาสูง ยิ่งมีโอกาสน้อย แม้ว่าจะมีข้อมูลว่าการศึกษาที่ดีสามารถแก้ปัญหาความยากจนได้ แต่สถานการณ์กลับแย่ลง

"การปฏิรูปการศึกษา" เป็นคำใหญ่ในสังคมไทย เมื่อมีการให้ความสำคัญในทุกระดับ แต่ปัญหาอยู่ที่การปฏิบัติ ผ่านมานานหลายรัฐบาลและรัฐมนตรีหลายคน แต่การปฏิรูปก็ไม่ไปถึงไหน และิ่งรัฐบาลชั่วคราว 4 เดือน ก็เป็นเรื่องยากไปอีก หากต้องผลักดันพระราชบัญญัติฉบับใหม่ออกมาแทนฉบับเดิม

สศช.ออกรายงานความเหลื่อมล้ำปี 67 พบว่าสังคมไทยเผชิญกับปัญหาความเหลื่อมล้ำรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มประเทศในอาเซียน พบว่าความเหลื่อมล้ำของไทยสูงกว่าค่าเฉลี่ยของภูมิภาคอาเซียน ไม่ว่าจะเปรียบเทียบกับประเทศที่มีรายได้ต่อหัวต่ำกว่าหรือสูงกว่า เราย่ำแย่กว่าเพื่อน

นโยบายที่มุ่งผลลัพธ์รวดเร็ว กำลังสร้าง 'ช่องว่าง' ผลักให้ 'คนจน' ยิ่งจมดิ่ง ในขณะที่ปัญหาความยากจนซับซ้อน เกินกว่าจะแก้ไขได้ด้วยตัวเลขเพียงอย่างเดียวหรือ แก้โดยใครคนใดคนหนึ่ง 'ท้องถิ่น' จึงเป็นอีกกลไกสำคัญ ที่จะช่วยเติมเต็มช่องว่างรัฐและสังคม ให้เกิดการแก้ปัญหาที่สอดคล้องกับ "ชีวิตจริง" ของคนจน

เปิดรายงานดัชนีช่องว่างทางเพศโลก ประจำปี 2568 ความเหลื่อมล้ำทางเพศในประเทศกำลังพัฒนายังสูง ไทยติดอันดับ 66 ของโลก แม้ความเท่าเทีมการศึกษาได้อันดับ 1 แต่ตลาดและตำแหน่งแรงงานถูกปิดกั้น ทำให้ลงทุนการศึกษาไม่คุ้มค่า ขณะที่ตำแหน่งทางการเมืองย่ำแย่ ติดอันดับ 105 ผู้หญิงก้าวถึงบทบาทสำคัญน้อยมาก

ครึ่งทศวรรษของสารคดี “คนจนเมือง” ชี้ชัดว่าความจนไม่ใช่เรื่องปัจเจกบุคคล แต่เป็นผลพวงของโครงสร้างและวัฒนธรรมที่ทำให้คนจนต้องอยู่ในกรอบแห่งความเปราะบาง ขณะที่สังคมเคยชินกับการช่วยเหลือแบบเวทนานิยม โดยมองข้ามรากเหง้าของปัญหา

ODOS ประกาศผลนักเรียน 928 คน ผ่านการคัดเลือกรอบจับสลากสุ่มหลักสูตร/สถานศึกษาและสอบสัมภาษณ์ ได้เดินทางไปศึกษาต่อในต่างประเทศ สาขาวิชาด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เพื่อนำความรู้กลับมาพัฒนาประเทศไทย

รัฐบาลไฟเขียว ร่างพ.ร.บ.คุ้มครองเด็กฉบับใหม่ ใช้แทนฉบับเดิมที่บังคับใช้มายาวนานกว่า 20 ปี กำหนดสิทธิพื้นฐานของเด็กให้ชัดเจนขึ้น และให้หน่วยงานรัฐมีหน้าที่ดูแล พร้อมดึงองค์กรส่วนท้องถิ่นเข้ามามีบทบาทและหน้าที่ดูแล ขณะที่นักกฎหมายชี้ต้องออกกฏหมายและระเบียบโดยยึด "ประโยชน์สูงสุดของเด็ก" เป็นสำคัญ

“ผี” เป็นเรื่องเล่าขานนานมานานปี หลายคนกลัวผีเพราะ “เชื่อว่ามี” แต่กลับ “ไม่เคยเห็น” เรามีประสบการณ์ผ่านเรื่องผีๆ หนึ่งใน “ผี” ยอดนิยมคือ “ซอมบี้” ผีดิบที่ฆ่าไม่ตาย และเรื่องผี ๆ มีอยู่ในแทบทุกบริบท ไม่เว้นแม้แต่ ใน “นโยบายสาธารณะ”

การปฎิรูปการศึกษา พูดกันมานานกว่าครึ่งศตวรรษ แต่การศึกษา “ย่ำอยู่กับที่“ ภาพของการศึกษาไทยยังคงเหมือนเดิม ปัญหาเดิม ๆ ปัญหาความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เผยเครื่องมือประเมินโรงเรียนของไทย ไม่ได้มาตรฐาน ไม่สะท้อนความเป็นจริง ขณะที่คุณภาพนักเรียนย่ำแย่

นิด้าโพลชี้คนไทยกังวล ปัญหาความเท่าเทียม และคุณภาพการศึกษา ขณะที่เด็กไทยน่าเป็นห่วงเข้าถึงการศึกษาคุณภาพดียาก ค่าใช้จ่ายสูง-ไกลบ้าน และหวังว่ารัฐบาลจะพัฒนาคุณภาพการศึกษา แต่คนไทยบางส่วนสิ้นหวัง เชื่อต้องพึ่งพาตัวเอง

เริ่มแล้วโครงการ "ทุนการศึกษาเพื่อขยายโอกาสและพัฒนาประเทศ" หรือ ODOS สำหรับครอบครัวที่มีรายได้น้อย เฉลี่ยไม่เกินเดือนละ 12,000 บาท หลังครม.อนุมัติงบกว่า 4 พันล้าน ให้ทุนการศึกษาตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษาถึงปริญญาตรี ทั้งใน-ต่างประเทศ รวม 4,800 คน

นักเรียนไทยมีแนวโน้มลดลงตามจำนวนเด็กที่เกิดใหม่ลดลง ส่งผลโรงเรียนทยอยปิดตัว แต่ไม่ใช่กับโรงเรียนนานาชาติที่ยังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่องทุกปี เพราะหลักสูตรการศึกษาต่างประเทศมีความทันสมัย แตกต่างจากหลักสูตรไทย ผู้ปกครองที่มีทุนทรัพย์จึงนิยมส่งลูกไปโรงเรียนนานาชาติกันมากขึ้น

ครอบครัวเกษตรกรไทยที่มีเด็กและเยาวชน มีรายได้ต่ำกว่าเส้นความยากจนมากถึง 19.6% อีกทั้งโรงเรียนพื้นที่ชนบทห่างไกลและเข้าถึงยาก ทำให้เด็กไม่ได้รับการศึกษาเท่าที่ควร และเลือกศึกษาในระดับไม่สูงมาก