สังคม คุณภาพชีวิต
สูตรบำนาญชราภาพประกันสังคมในปัจจุบัน สร้างความไม่เป็นธรรมให้กับผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบเข้ากองทุนประกันสังคมทุกเดือน โดยเฉพาะผู้ประกันตนมาตรา 39 ที่เปลี่ยนมาเป็นมาตรา 33 เพราะลาออกจากงานประจำ แต่ยังต้องการคงสิทธิประกันสังคมต่อไป
ซึ่งสูตรบำนาญชราภาพแบบเดิม จะคำนวณจากฐานเงินเดือนที่จ่ายสมทบเข้ากองทุนในช่วง 60 เดือนสุดท้าย (5 ปี) ก่อนเกษียณอายุ หากเป็นผู้ประกันตน มาตรา 33 เพดานค่าจ้างสูงสุดกำหนดอยู่ที่ 15,000 บาท ส่วนผู้ประกันตนมาตรา 39 เพดานค่าจ้างสูงสุดกำหนดอยู่ที่ 4,800 บาทเท่านั้น
ดังนั้นหากส่งเงินสมทบมาตรา 33 มาเป็นเวลาหลายปี และเมื่อมาเปลี่ยนเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 จะทำให้ได้รับเงินบำนาญลดลงอย่างมากจากสูตรดังกล่าว
บอร์ดไฟเขียวปรับสูตรบำนาญชราภาพ
การปรับสูตรบำนาญชราภาพประกันสังคมแบบใหม่ ได้มีการเสนอเข้าสู่ที่ประชุมคณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ดประกันสังคม) เมื่อ 25 ก.พ. ที่ผ่านมา โดยกรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน ของทีมประกันสังคมก้าวหน้า แต่ปรากฏว่าถูกตีกลับออกมา เพื่อให้ทบทวนเข้ามาใหม่ เนื่องจากคณะกรรมการบางคนระบุว่าเข้าใจสูตรดังกล่าว จึงยังไม่ให้ผ่านการพิจารณา
ล่าสุดวันที่ 11 มี.ค. 2568 ที่ประชุมคณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ดประกันสังคม) มีมติเอกฉันท์ให้ปรับสูตรคำนวณบำนาญชราภาพใหม่ ของผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 โดยใช้สูตรบำนาญแบบ CARE (Career-Average Revalued Earnings) หรือ “เฉลี่ยตลอดการทำงาน ปรับเป็นค่าเงินปัจจุบัน” ซึ่งหลังจากนี้สำนักงานประกันสังคม (สปส.) จะต้องทำประชาพิจารณ์ เพื่อแก้ไขกฎหมายในระยะเวลา 90 วัน
สูตรใหม่เริ่ม 1 ม.ค.69
มารศรี ใจรังษี เลขาธิการสำนักงานประกันสังคม กล่าวว่า การใช้สูตรคำนวณบำนาญชราภาพใหม่ จะต้องทำควบคู่กับการปรับเพดานค่าจ้างใหม่ 17,500 บาท ที่จะเริ่มวันที่ 1 ม.ค. 2569 ส่วนผู้เกษียณแล้วก็จะได้รับการปรับสูตรบำนาญใหม่ด้วยเช่นกัน ซึ่งจะต้องดูว่าคนที่ได้รับบำนาญอยู่แล้วในปัจจุบัน ถ้าใช้สูตรใหม่แล้วได้บำนาญลดลง สำนักงานประกันสังคมก็จะให้ในอัตราเท่าเดิม แต่ถ้าทำให้ได้เงินบำนาญเพิ่มขึ้น ก็จะปรับเพิ่มขึ้นให้ เพื่อให้เป็นธรรมมากที่สุด โดยจะทยอยปรับเพิ่มขึ้นปีละ 100,000 คน จากปัจจุบันมีผู้รับบำนาญทั้งหมด 800,000 คน
สำหรับสูตรบำนาญแบบ CARE เป็นสูตรที่สำนักงานประกันสังคม ยืนยันว่าได้ทำการศึกษามาตั้งแต่ปี 2563 ร่วมกับองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) เพื่อสร้างความเป็นธรรมด้านบำนาญให้แก่ผู้ประกันตนทุกกลุ่ม และต้องการแก้ปัญหาของผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่ย้ายมาเป็นมาตรา 39 แล้วได้เงินบำนาญชราภาพต่ำกว่าความเป็นจริง จะทำให้สามารถดำรงชีพได้แม้อัตราเงินเฟ้อจะเปลี่ยนแปลงไป รวมถึงทำให้ผู้ประกันตนมาตรา 33 ได้รับเงินบำนาญชราภาพเพิ่มขึ้น สอดคล้องกับแผนการปรับฐานเพดานค่าจ้างปี 2569 คือ เพดานใหม่ 17,500 บาท จะถูกนำมาคำนวณเพิ่มบำนาญให้ทันที
บำนาญใหม่ส่งมากได้มาก
นักคณิตศาสตร์ประกันภัย ณภูมิ สุวรรณภูมิ ของสำนักงานประกันสังคม ได้โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัวอธิบายถึงสูตรแบบ CARE ไว้ว่า ปัจจุบัน การคำนวณบำนาญใช้ 2 ส่วน คือ 1.อัตราบำนาญ = 20% + (1.5% × จำนวนปีที่เกิน 15 ปี) และ 2.คูณกับค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย อย่างไรก็ตามผู้ประกันตนที่ส่งมาตรา 33 มานาน แล้วเปลี่ยนไปมาตรา 39 (ฐาน 4,800 บาท) ในช่วงท้าย มักทำให้ค่าจ้างเฉลี่ยก่อนเกษียณลดลงมาก บำนาญจึงต่ำกว่าความเป็นจริง
ข้อเสนอจึงปรับมาใช้สูตร Career-Average Revalued Earnings (CARE) หรือ “เฉลี่ยตลอดชีวิตการทำงาน” โดย
- คิดค่าจ้างทุกเดือนที่เคยส่งสมทบ
- ปรับ (Index) ค่าจ้างในอดีตให้เป็นค่าเงินปัจจุบันก่อนนำมาคำนวณ
- เน้นหลัก “ส่งมากได้มาก ส่งน้อยได้ตามสัดส่วนจริง”
สูตรเก่าจะไม่คิดเศษเดือน (เช่น ส่ง 25 ปี 6 เดือน ก็ยังคิดเป็น 25 ปี) และคำนวณเฉลี่ยจาก 60 เดือนสุดท้ายก่อนเกษียณ ซึ่งอาจทำให้ฐานเฉลี่ยต่ำลง แต่สูตรใหม่จะนับเศษเดือนด้วย (25 ปี 6 เดือน ได้อัตราบำนาญ 35.75% แทน 35%) และคำนวณจากทุกเดือนที่ส่งสมทบ ตั้งแต่เริ่มทำงานจนเกษียณ โดยปรับค่าเงินย้อนหลัง (Index) ให้เป็นปัจจุบัน
กราฟเปรียบเทียบบำนาญสูตรเก่ากับสูตรใหม่ ที่มา : ณภูมิ สุวรรณภูมิ นักคณิตศาสตร์ประกันภัย ของสำนักงานประกันสังคม
ทั้งนี้ประเทศไทยไม่เคยปรับเพดาน 15,000 บาท ทำให้ผู้ประกันตนส่งเงินสมทบสูงสุด 750 บาท/เดือน มายาวนานกว่า 30 ปี ขณะที่มาตรา 39 ก็ใช้ฐาน 4,800 บาทคงที่มากว่า 30 ปี ส่งผลให้บำนาญของผู้ที่เปลี่ยนไปส่งมาตรา 39 นาน ๆ ต่ำตามไปด้วย ในต่างประเทศจะปรับเพดานตามค่าครองชีพหรือค่าจ้างเฉลี่ยทุกปี จึงเลี่ยงปัญหาสะสมระยะยาวแบบของไทย
วิธีปรับค่าจ้างย้อนหลังแบบพิเศษ
จากปัญหาข้างต้นทำให้ไม่สามารถปรับค่าจ้างแบบปกติได้ จึงต้องใช้แนวทางพิเศษ ดังนี้
- ก่อนปรับเพดาน ค่าจ้างมาตรา 33 ในอดีตจะถูกปรับได้ไม่เกิน 15,000 บาท
- หลังปรับเพดานเป็น 17,500 บาท (ปี 2569) สามารถปรับเกิน 15,000 บาทได้ (เช่น ถ้าปรับ 5% ก็เป็น 15,750)
- ฐาน 4,800 บาทของมาตรา 39 จะปรับเพิ่มได้ก็ต่อเมื่อมีการปรับฐานในอนาคต
- มีรายละเอียดย่อยเพื่อให้ผลลัพธ์โดยเฉลี่ยใกล้เคียงสูตร 60 เดือนสุดท้ายมากที่สุด
เมื่อเปลี่ยนไปใช้สูตรใหม่ จะทำให้ผู้ที่รับบำนาญอยู่แล้วประมาณ 800,000 คน ไม่มีใครได้รับบำนาญลดลง และถ้าคำนวณด้วยสูตรใหม่แล้วได้มากขึ้น ก็ปรับให้เพิ่มทันที ส่วนผู้ที่จะเริ่มรับบำนาญหลังสูตรใหม่บังคับใช้
นอกจากนี้ถ้าสูตรเก่าให้บำนาญมากกว่า จะคำนวณแบบผสมเก่ากับใหม่ และจ่ายตลอดชีวิต โดยแบ่งตามปีที่จะเริ่มรับบำนาญ
- 2568–2569 ใช้สูตรเก่า 100%
- 2570: สูตรเก่า 80% + สูตรใหม่ 20%
- 2571: สูตรเก่า 60% + สูตรใหม่ 40%
- 2572: สูตรเก่า 40% + สูตรใหม่ 60%
- 2573: สูตรเก่า 20% + สูตรใหม่ 80%
- 2574 เป็นต้นไป: ใช้สูตรใหม่ CARE เต็มรูปแบบ
ใครได้เพิ่มขึ้น-ใครได้ลดลง
ตัวอย่างคำนวณ จากคนที่ส่งสมทบตั้งแต่ปี 2542 และเกษียณปี 2568
- ผู้ประกันตนมาตรา 39 ที่เคยส่งฐาน 15,000 (ตอนมาตรา 33) แล้วเปลี่ยนไปส่ง 4,800 บาทช่วง 6 ปีสุดท้าย บำนาญเพิ่มมาก (จาก 1,750 เป็น 4,789 บาท หรือ +173%)
- ผู้ที่ส่งมาตรา 33 ไม่นานแล้วมาส่งมาตรา 39 นาน ๆ บำนาญเพิ่มขึ้น แต่ไม่มากเท่ากรณีแรก
- ผู้ที่ส่งฐาน 15,000 บาทตลอด พอเพดานขยับเป็น 17,500 ในปี 2569 บำนาญขยับขึ้นจาก 5,700 เป็น 6,039 บาท (+6%) แต่ถ้าเกษียณหลังปรับเพดานค่าจ้างไปเกิน 60 เดือน สูตรใหม่จะได้น้อยกว่าเก่า (เพราะสูตรเก่าไม่นำช่วงเพดานเก่า 15,000 มาคิด จึงได้มากกว่าตามสัดส่วนการส่งจริง)
- กลุ่มค่าจ้างต่ำกว่า 15,000 บาท จะได้บำนาญใกล้เคียงสูตรเดิม
- ผู้ที่ค่าจ้างต่ำเกือบตลอด แต่ไปเร่งส่งสูง 15,000 ช่วง 5 ปีสุดท้าย บำนาญอาจลดลง เพราะสูตร CARE ป้องกันไม่ให้เอาเปรียบระบบโดยจ่ายสูงเฉพาะโค้งสุดท้าย
สรุปสูตร CARE ไม่ใช่การเพิ่มบำนาญ แต่เป็นการปรับให้ระบบยุติธรรมและยั่งยืน โดยหากส่งมากได้มาก ส่งน้อยได้ตามสัดส่วนอย่างแท้จริง และลดปัญหาสูตร 60 เดือนสุดท้ายที่บางคนใช้ เพื่อให้ได้บำนาญสูงเกินจริง หรือกลุ่มมาตรา 39 ที่ฐานต่ำเกินไป อีกทั้งจะไม่กระทบผู้ที่รับบำนาญอยู่แล้วหรือคนที่ใกล้เกษียณมากเกินไป
อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง
-
- สูตรบำนาญประกันสังคมล่าสุด ส่งครบ 35 ปี ได้ 50%
- ส่องเงื่อนไข-สิทธิ “บำเหน็จบำนาญชราภาพ” ประกันสังคมล่าสุด
- บำเหน็จ-บำนาญประกันสังคม ม.33-ม.39 คิดอย่างไร?
- เงื่อนไข-สิทธิประโยชน์ล่าสุด ประกันสังคม ม.33-39-40
- ทางรอดกองทุนประกันสังคม ต้องเพิ่มเงินสมทบสมาชิก
- ผู้ประกันตน ม.33, ม.39, ม.40 ได้สิทธิประโยชน์อะไร? เมื่อเสียชีวิต
