รัฐธรรมนูญ กฎหมาย
งานเสวนา Dream Con with Policymakers: ก้าวต่อไปของรัฐธรรมนูญไทยในสายตารัฐสภา วันที่ 15 มิ.ย. 69 จัดขึ้นโดยกลุ่มเทคโนโลยีภาคประชาชน WeVis ร่วมกับ สถาบันเพื่อการ ยุติธรรมแห่งประเทศไทย, มูลนิธิฟรีดริช เนามัน ประเทศไทย, คณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง การ สื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร, และ คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา
กล่าวได้ว่า เป็นการรวมตัวผู้ออกแบบและกําหนดนโยบายหารือถึงกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญรวมถึงเนื้อหาที่ควรต้องมีในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่กำลังจะร่าง
รัฐธรรมนูญมีปัญหา อุปสรรคพัฒนาประเทศ
ทางด้านฝั่ง สส. ภคมน หนุนอนันต์ ประธาน กมธ. การพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร กล่าวในงานว่า
“ทางฝ่ายนิติบัญญัติต่างเข้าใจและได้บทเรียนมาจากรัฐธรรมนูญหลายฉบับที่ผ่านมา ว่ามีอะไรบ้างเป็นอุปสรรคของประเทศในการก้าวเดินต่อไป หรือเพื่อให้ประชาธิปไตยเติบโต
วันนี้จึงได้รวมตัวกัน และหาจุดร่วมกันเพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่ประชาชนจะมีอำนาจ มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง”
ทางด้านฝั่ง สว. นรเศรษฐ์ ปรัชญากร ประธาน กมธ. การพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา กล่าวถึงรัฐธรรมนูญในอนาคตว่า
“รัฐธรรมนูญฉบับที่ใช้อยู่กันตอนนี้ หรือรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 มีปัญหาทั้งเนื้อหาและที่มาของรัฐธรรมนูญเอง เพราะประชาชนไม่ได้มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง แม้จะมีประชามติ แต่ก็เป็นการออกเสียงในบรรยากาศความหวาดกลัว
แต่สำหรับกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นั้น ก็ยังมีข้อจำกัดในเรื่องของการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม เนื่องจากความคิดเห็นแถมของศาลรัฐธรรมนูญ
ดังนี้จะต้องร่วมกันออกแบบกระบวนการเพื่อให้ประชานเข้ามามีส่วนร่วมมากที่สุด เพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้เกิดความชอบธรรมตามเจตจำนงประชาชนที่ลงประชามติ
สำหรับเนื้อหาของรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จะต้องทำให้ สถาบันทางการเมืองต่าง ๆ ยึดโยงกับประชาชนมากขึ้น ประชาชนมีอำนาจและสิทธิ์ตรวจสอบมากขึ้น การจัดการบริหารความคล่องตัวมากขึ้นเพื่อให้รัฐธรรมนูญมีนิติธรรมมากขึ้น”
WeVis ได้แนะนําเครื่องมือใหม่ที่ชื่อ Dream Con หรือ Dream Conversation for Constitution ในกระบวนการรับฟังความคิดเห็นและสนับสนุนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน เพื่อให้เนื้อหาเสียงของประชาชนที่แท้จริง และสามารถสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการร่างรัฐธรรมนูญได้ให้มากที่สุด
ธนิสรา เรืองเดช CEO ของ กลุ่มเทคโนโลยีภาคประชาชน WeVis ถือเป็นเครื่องมือนี้เป็นกลไกสำคัญที่จะเชื่อมโยงเสียงประชาชนเข้ากับกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่ง Dream Constitution เริ่มออกแบบตั้งแต่ พ.ศ. 2567 และได้รับความร่วมมือขององค์กรต่างๆ ได้แก่ มูลนิธิฟรีดริช เนามัน (FNF) วีวิซ เดโม (WeVis) สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) และ Hand Social Enterprises
เพื่อสร้างศูนย์รวมไอเดียในการร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน รวบรวมความคิดเห็นของคนไทยจากกลุ่มและพื้นที่ต่าง ๆ มาจัดระเบียบและวิเคราะห์ แล้วส่งต่อให้ผู้มีหน้าที่ในการร่างรัฐธรรมนูญใหม่
Dream Constitution มีแผนการดำเนินงานของโครงการ แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ดังนี้
- ระยะที่ 1 ทำแบบสอบถามออนไลน์เผยแพร่ทางโซเชียลมีเดียและเครือข่าย เพื่อสำรวจความสนใจของคนไทยในแต่ละภูมิภาค รวบรวมข้อคิดเห็น
- ระยะที่ 2 นำผลลัพธ์จากแบบสอบถามเผยแพร่ในเว็บไซต์และส่งต่อให้ผู้จัดกระบวนการนำไปสร้างบทสนทนาในพื้นที่ต่าง ๆ จากนั้นนำเนื้อหาการสนทนามาขึ้นโครงสร้างข้อถกเถียงในเว็บไซต์ และจัดวงสนทนากับกลุ่มต่าง ๆ
- ระยะที่ 3 เรียบเรียงข้อถกเถียง จัดระบบเป็นโครงสร้างข้อมูล รายงานข้อสรุป แล้วส่งต่อโครงสร้างข้อถกเถียงเท่าที่รวบรวมได้ภายใน 3 เดือน ให้นักวิชาการนำไปศึกษาและจัดทำรายงานข้อเสนอแนะต่อ สสร. ต่อไป
เสียงสะท้อนร่วมกันของผู้กำหนดนโยบาย
ในช่วงของ Cross-Sector Dialogue ที่เป็นวงเสวนาแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และร่วมตั้งโจทย์บทสนทนารัฐธรรมนูญในช่วง 2-3 ปีข้างหน้า โดยใช้กระบวนการ Chatham House Rules ในช่วงแลกเปลี่ยนเพื่อรักษาพื้นที่ปลอดภัยในการสนทนาร่วมกัน จนได้ข้อเสนอจากวงสนทนาจำนวนมาก
เช่น การร่างรัฐธรรมนูญจะต้องให้ประชาชนมีส่วนร่วมทั้งฉบับและทุกกระบวนการ สำหรับเนื้อหารัฐธรรมนูญต้องประกอบไปด้วย เนื้อหารัฐธรรมนูญต้องคุ้มครองสิทธิในการตรวจสอบหน่วยงานภาครัฐ และลดดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่รัฐ ประชาชนสามารถตรวจสอบ ตั้งคำถาม ถอดถอนองค์กรอิสระได้
รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องทบทวนอำนาจหน้าที่องค์กรอิสระ กำหนดขอบเขตอำนาจและที่มาของ สว.ให้เป็นประชาธิปไตย
นอกจากนี้ไม่เพียงต้องประกันสิทธิขั้นพื้นฐาน สิทธิในการเข้าถึงเทคโนโลยีและการศึกษา เพราะยังคงเป็นปัญหาความเหลื่อมล้ำขนาดใหญ่ และกำลังถ่างความเหลื่อมล้ำให้มากขึ้น รัฐธรรมนูญยังต้องกำหนดสวัสดิการโดยรัฐที่ถ้วนหน้าและเป็นธรรม เช่นสิทธิที่ดินทำกิน อยู่อาศัย และประกันสิทธิในการเข้าถึงสวัสดิการได้ง่าย
จากการสำรวจประเด็นรัฐธรรมนูญที่ผู้กำหนดนโยบายให้ความสนใจในงานเสวนา จัดลำดับจากมากไปน้อยได้ดังนี้
- ที่มาและอำนาจหน้าที่ของวุฒิสภา มีผู้เสนอ 6 คน
- กระบวนการสรรหาผู้ทำหน้าที่ในองค์กรตรวจสอบ มีผู้เสนอ 4 คน
- สิทธิชุมชน การจัดการทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม มีผู้เสนอ 3 คน
- การเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของรัฐ (Open Data) มีผู้เสนอ 3 คน
- ระบบเลือกตั้งและที่มาของผู้แทนราษฎรมีผู้เสนอ 3 คน
- ขอบเขตอำนาจหน้าที่ของผู้ตีความรัฐธรรมนูญ มีผู้เสนอ 3 คน
- การทบทวนมาตรฐานจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มีผู้เสนอ 3 คน
- การกระจายอำนาจและการจัดสรรงบประมาณสู่ท้องถิ่น มีผู้เสนอ 3 คน
ธนิสรา เรืองเดช CEO ของ WeVis ได้พูดคุยกับ Policy Watch ถึง Dream Con ว่า เครื่องมือนี้เป็นการจัดระบบความคิดเห็น ข้อถกเถียง จากวงสนทนา วงประชุม และจากการสำรวจข้อกังวลและคำถาม จากการลงพื้นที่หลายจังหวัด หลายประเด็น เช่น เด็กเยาวชน ผู้ต้องขัง นักการเมือง นักออกแบบนโยบาย และข้อกังวล ข้อเสนอ ข้อถกเถียงในงานจะถูกจัดเก็บเป็นข้อมูลใน Dream Con ด้วยเช่นกัน
“เครื่องมือนี้จะช่วยให้นักการเมืองและคนออกแบบนโยบายสามารถหยิบมาใช้ได้เลย เพราะเราได้รวบรวมประเด็นต่าง ๆ ที่ประชาชนตั้งข้อกังวลขึ้นมา และทำเป็นหัวข้อและประเด็นย่อยว่ามีอะไรบ้าง เช่นเรื่องสิทธิ เรื่องสิ่งแวดล้อม เรื่องคุณภาพการศึกษา หรือแม้แต่เรื่ององค์กรอิสระ หรือระบบรัฐสภา”
อีกจุดประสงค์หนึ่งทางเราเองก็อยากกดดันฝั่งการเมืองด้วยว่าให้เรื่องเหล่านี้ ให้ปัญหาของประชาชนถูกหยิบขึ้นมาพูดในสภาบ้าง หรือในคณะกรรมาธิการ ให้ฝั่งการเมืองดูว่ามันมีเครื่องมือและกระบวนการข้างนอกสภาเช่นกัน ในความพยายามสะท้อนปัญหา
สำหรับโครงการ Dream Con ถือว่าเป็นก้าวแรกของโครงการที่เป็นการทดลองว่าถ้าประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมกับรัฐธรรมนูญแล้วจะเป็นเช่นไร เพราะเราเชื่อว่าเส้นทางเขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ยังคงอีกยาวไกล และอาจถูกตั้งคำถามว่า มันยังไม่ใช่ประเด็นร้อนหรือเร่งด่วน ยังมีอีกหลายเรื่องที่ต้องทํา
“แต่ว่าคําถามคือ ถ้าเราไม่เริ่มทําวันนี้เราจะเริ่มทําวันไหน แล้วถ้าเราเริ่มทําช้า มันจะกลายเป็นว่าเราเราสูญเสียโอกาสที่จะพูดออกมาว่า ประชาชนต้องการอะไรหรือเปล่า
แล้วก็สูญเสียโอกาสที่จะสื่อสารกับให้นักการเมืองว่า ประชาชนต้องการอะไร ต้องการให้แก้ปัญหาเรื่องใดบ้าง และ อยากให้มีประเด็นอะไรในรัฐธรรมนูญบ้าง ซึ่งทางเราอยากเป็นตัวกลางที่เชื่อมระหว่างภาคการเมืองและภาคประชาชนได้ด้วย” ธนิสรา ทิ้งท้าย
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
- ที่มาของ สสร. สำคัญอย่างไร
- ประเทศไทยอยู่ตรงไหน? บนมาตรวัดประชาธิปไตยโลก
- ก้าวให้พ้นเจตนาดี: ร่างรัฐธรรมนูญใหม่ อย่างไรไม่ให้สายตาสั้น
