โครงสร้าง พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์ใหม่ของกระบวนการพูดคุยสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี (2)

หมายเหตุ : เนื้อหาตอนแรก: โครงสร้าง พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์ใหม่ของกระบวนการพูดคุยสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี (1)

6.ถอดรหัสคำเฉพาะทาง: สมรภูมิทางวาทกรรมและเป้าหมายสุดท้าย (End State)

กระบวนการสันติภาพเป็นสมรภูมิทางคำพูดและการสื่อสารที่แหลมคม สื่อมวลชนรุ่นใหม่จำเป็นต้องแยกแยะนัยสำคัญของคำเฉพาะทางเหล่านี้ เพื่อป้องกันการรายงานข่าวที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อ²

• “สันติภาพ” vs “สันติสุข”: มิติซ่อนเร้นเชิงกฎหมายและการยอมรับ
• “สันติภาพ” (Peace): เป็นคำสากลที่ขบวนการบีอาร์เอ็นและภาคประชาสังคมเลือกใช้¹⁴ ในทางนิตินัย กฎหมายระหว่างประเทศมองว่าคำว่า “สันติภาพ” สื่อถึงสภาวะที่มีการตกลงร่วมกันเพื่อยุติ “การขัดกันด้วยอาวุธ” (Armed Conflict) ระหว่างคู่กรณีสองฝ่ายที่มีสถานะเป็นที่ยอมรับ⁶⁸ คำนี้มีนัยของการเคารพในศักดิ์ศรี ความยุติธรรมในกระบวนการยุติธรรมระยะเปลี่ยนผ่าน และสิทธิ์ในการร่วมออกแบบอนาคตทางการเมืองร่วมกันอย่างเท่าเทียม³⁴
• “สันติสุข” (Social Peace / Harmony): เป็นคำที่รัฐไทยและหน่วยงานความมั่นคงกำหนดและเลือกใช้เป็นหลัก¹¹ ในเชิงรัฐศาสตร์ วาทกรรม “สันติสุข” จงใจเลี่ยงนัยทางกฎหมายระหว่างประเทศที่อาจนำไปสู่การแทรกแซงจากองค์กรภายนอก¹⁴ รัฐไทยใช้คำนี้เพื่อเน้นย้ำถึง “ความสงบเรียบร้อย” (Law and Order) การลดสถิติเหตุรุนแรง การยอมรับวัฒนธรรมที่แตกต่างภายใต้การนำของรัฐเดี่ยว และการมุ่งเน้นนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อนำความสงบกลับคืนมา³³
• แผนปฏิบัติการร่วม JCPP กับ “End State” (เป้าหมายสุดท้าย) ของคู่เจรจา

แผน JCPP (Joint Comprehensive Plan towards Peace) หรือแผนปฏิบัติการร่วมเพื่อสร้างสันติสุขแบบองค์รวม เป็นแนวทางขับเคลื่อนที่วางอยู่บน 3 เสาหลักสารัตถะ (การลดความรุนแรง, การปรึกษาหารือสาธารณะ, การแสวงหาทางออกทางการเมือง)²⁷ ทว่า คำจำกัดความของ “End State” หรือภาพสุดท้ายเมื่อบรรลุสันติภาพของทั้งสองฝ่ายยังมีความเหลื่อมล้ำและเห็นต่างกันอย่างชัดเจน:

• End State ของรัฐบาลไทย: คือการที่ขบวนการบีอาร์เอ็นยุติและสลายกองกำลังติดอาวุธทั้งหมดอย่างถาวร (Demobilization / Disarmament)⁶¹ แล้วแปรสภาพขบวนการเข้ามาสู้ทางความคิดบนวิถีการเมืองภายใต้กรอบรัฐธรรมนูญและกฎหมายไทยโดยไม่มีการแบ่งแยกดินแดน³³ ควบคู่ไปกับการที่พื้นที่ได้รับการพัฒนาทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน²⁵
• End State ของขบวนการบีอาร์เอ็น (BRN): คือการได้รับการยอมรับอัตลักษณ์ ชาติพันธุ์ ประวัติศาสตร์ และสิทธิ์ในการกำหนดชะตากรรมตนเอง (Self-Determination) ของประชาชนมลายูปาตานี³⁴ ซึ่งอาจมีภาพสุดท้ายในรูปแบบเขตปกครองพิเศษ หรือการกระจายอำนาจทางการเมืองการปกครองที่สอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรม โดยมีกฎหมายของตนเองคอยคุ้มครองสิทธิ์อย่างเป็นธรรมและมีเกียรติ³⁸
  
  

7.กฎหมายระหว่างประเทศในปาตานี: ข้อจำกัดทางอธิปไตยและการเมืองของคู่สู้รบ

ความขัดแย้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นประเด็นที่อยู่ภายใต้การสอดส่องและประเมินของกลไกสิทธิมนุษยชนและกฎหมายระหว่างประเทศ⁷¹ สื่อมวลชนรุ่นใหม่จำเป็นต้องเข้าใจโครงสร้างของกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (International Humanitarian Law: IHL) เพื่อจับตาท่าทีของคู่สู้รบ⁷³

• ความเป็นจริงของสถานการณ์: เข้าเกณฑ์ “ความขัดแย้งทางอาวุธที่ไม่ใช่ระหว่างประเทศ” (NIAC) หรือไม่?

ในทางกฎหมายระหว่างประเทศ การจะระบุว่าสถานการณ์ความขัดแย้งหนึ่ง ๆ เข้าเกณฑ์ “การขัดกันด้วยอาวุธที่ไม่ใช่ระหว่างประเทศ” (Non-International Armed Conflict: NIAC) หรือไม่นั้น พิจารณาจาก 2 หลักเกณฑ์สำคัญเชิงทฤษฎี⁷⁵:

1. ระดับความรุนแรงของการสู้รบ (Intensity of Violence): พิจารณาจากสถิติเหตุการณ์ อาวุธที่ใช้ ระยะเวลาการสู้รบ และจำนวนผู้ลี้ภัยหรือสูญเสียชีวิต²
2. ความเป็นเอกภาพเชิงโครงสร้างของกลุ่มติดอาวุธ (Organization of the Armed Group): มีโครงสร้างบังคับบัญชาที่สามารถสั่งการ กำหนดวินัยทหาร และดำเนินการปฏิบัติตามกฎหมายสากลได้จริง¹²

สถานการณ์ในปาตานี/ชายแดนใต้ มีการบังคับใช้กฎอัยการศึกและการใช้อาวุธสงครามเข้าปะทะอย่างต่อเนื่องกว่า 20 ปี² ส่งผลให้ในแวดวงกฎหมายสากลมองว่าสถานการณ์นี้เข้าเกณฑ์ความขัดแย้งประเภท NIAC ภายใต้ ข้อ 3 ร่วมแห่งอนุสัญญาเจนีวา (Common Article 3 of the Geneva Conventions)⁷⁶

• ทำไมรัฐไทยจึงกังวลและจำกัดขอบเขตการมีส่วนร่วมของต่างชาติ?

รัฐไทยมีความวิตกกังวลเป็นอย่างยิ่งต่อการยอมรับว่าสถานการณ์ชายแดนใต้เป็น NIAC หรือสงครามภายในประเทศอย่างเป็นทางการ เพราะเกรงว่าจะเป็นข้ออ้างเชิงกฎหมายที่เปิดโอกาสให้เกิดการ “ยกระดับสถานะของขบวนการบีอาร์เอ็น” (Internationalisation of the Conflict)⁶⁹ ซึ่งจะเปิดทางให้อำนาจภายนอก เช่น คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (UNSC) หรือศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) เข้ามาแทรกแซงและตรวจสอบกระบวนการยุติธรรมและอธิปไตยของรัฐไทย²¹

ด้วยเหตุนี้ รัฐไทยจึงคอยเลี่ยงการอ้างอิงกฎหมาย IHL และอนุญาตให้องค์กรสากล เช่น คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (ICRC) เข้ามาปฏิบัติงานมนุษยธรรมและการช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบในฐานะภารกิจช่วยเหลือเยียวยาทั่วไปเท่านั้น โดยไม่ได้ระบุสถานะทางกฎหมายว่าเป็นการปฏิบัติงานในพื้นที่ขัดแย้งทางอาวุธ⁷³ ขณะเดียวกัน รัฐบาลใช้วิธีประนีประนอมด้วยการเปิดให้มีองค์กรระหว่างประเทศนอกภาครัฐบางแห่ง (เช่น มูลนิธิสันติภาพซาซากาว่า, สหภาพยุโรป) เข้ามาร่วมสนับสนุนงบประมาณการเรียนรู้และเป็นผู้สังเกตการณ์ในบางห้วงเวลาแทนการเข้ามาของระดับรัฐบาลต่างชาติ⁵⁹

• ผลกระทบเชิงกฎหมายและวินัยต่อขบวนการติดอาวุธ (BRN)

เมื่อกระบวนการสันติภาพวางอยู่บนเกณฑ์มาตรฐานความเป็นสากล ข้อตกลงนี้มิได้ผูกมัดเพียงฝ่ายรัฐไทยฝ่ายเดียว แต่สร้างแรงกดดันและพันธกรณีทางกฎหมายโดยตรงต่อกลุ่มบีอาร์เอ็นในฐานะคู่เจรจาด้วย บีอาร์เอ็นจำเป็นต้องแสดงความพร้อมในการปฏิบัติตามกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศอย่างเคร่งครัด⁷⁶ หมายความว่าบีอาร์เอ็นต้องยุติมาตรการและการก่อเหตุทุกประเภทที่เป็นการโจมตีเป้าหมายพลเรือนอย่างไม่แยกแยะ ยุติการลอบวางระเบิดในที่ชุมชน ตลาด หรือโรงเรียน และหยุดการรับสมัครหรือชักจูงเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีเข้าสู่กลุ่มติดอาวุธอย่างเด็ดขาด เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือในเวทีการเมืองระหว่างประเทศ⁷²

8.แผนที่สันติภาพในภาพใหญ่ (Peace Writ Large) และ สันติภาพในภาพย่อย (Peace Writ Little)

ในทางวิชาการการออกแบบแผนที่เส้นทางสันติภาพ (Roadmap) มีแนวทางหลัก 2 รูปแบบที่ถูกนำมาใช้ในกระบวนการสันติภาพสากล ได้แก่

• แผนที่สันติภาพในภาพใหญ่ (Peace Writ Large) คือ กระบวนการที่คู่ขัดแย้งทุกฝ่ายมองเห็นเป้าหมายหรือวิสัยทัศน์ที่ปลายทางร่วมกันอย่างชัดเจนก่อน แล้วจึงวางแผนถอยหลังเพื่อออกแบบขั้นตอนการเดินทาง ค่อย ๆ เดินไปทีละขั้นจนบรรลุเป้าหมายนั้น กระบวนการนี้มักจะเป็นการเจรจาระดับบน (Track 1) ระหว่างตัวแทนรัฐและขบวนการ
  • กรณีตัวอย่างระดับสากล: ข้อตกลงบังซาโมโร (Bangsamoro Agreement) ในมินดาเนา ประเทศฟิลิปปินส์ ทั้งสองฝ่ายตกลงเป้าหมายร่วมกันคือการจัดตั้งเขตกึ่งปกครองตนเองและให้มีการเลือกตั้งสภาบังซาโมโรในปี 2559 (2016) จากนั้นจึงถอยกลับมาเจรจาขั้นตอนระหว่างทาง เช่น การตั้งองค์กรบริหารระยะเปลี่ยนผ่าน การเปลี่ยนกองกำลังกบฏ (MILF) เป็นตำรวจท้องถิ่น และการร่างกฎหมายพื้นฐาน

• แผนที่สันติภาพในภาพย่อย (Peace Writ Little) คือ กระบวนการที่ไม่มีเป้าหมายใหญ่ร่วมกันตกลงไว้ล่วงหน้า แต่เริ่มต้นจากการลงมือทำของแต่ละคนในปัจจุบันเพื่อทำให้สถานการณ์ดีขึ้น เป็นการค่อยๆ สร้างสันติภาพสะสมขึ้นมาจากส่วนย่อยๆ หรืองานของภาคประชาสังคมในมิติต่างๆ แล้วนำมาประกอบเข้าด้วยกัน
  • กรณีตัวอย่างระดับสากล: ความขัดแย้งในแคชเมียร์ ระหว่างอินเดียและปากีสถาน เนื่องจากโอกาสที่จะเจรจาหาข้อยุติร่วมกันในภาพใหญ่เท่ากับศูนย์ คนทำงานสันติภาพจึงหันมามุ่งเน้นทำโครงการย่อยๆ เช่น งานรณรงค์สิทธิมนุษยชน การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้ผู้หญิง งานด้านการศึกษา การเปิดพื้นที่พูดคุย และสื่อสารสาธารณะ ซึ่งคล้ายคลึงกับสิ่งที่ภาคประชาสังคมกำลังขับเคลื่อนอยู่ในพื้นที่ปาตานี/ชายแดนใต้

สำหรับบริบทปาตานี/ชายแดนใต้ แม้เป้าหมายภาพใหญ่ระหว่างรัฐไทยกับขบวนการอาจจะยังตกลงกันได้ยากและต้องใช้เวลา (เช่น ข้อถกเถียงเรื่อง “เอกราช” กับการ “ปกป้องดินแดนรัฐเดี่ยว”) แต่กระบวนการสันติภาพที่ยั่งยืนจำเป็นต้องนำปลายทางของทั้ง “ภาพใหญ่” และ “ภาพย่อย” มารวมกันให้เป็นเส้นทางใหม่ กล่าวคือ ต้องมีการเจรจาระดับบนคู่ขนานไปกับการขับเคลื่อนจากมวลชนฐานรากและการหนุนเสริมจากภาคประชาสังคมตรงกลาง (Middle out) เพื่อสร้างแรงเหวี่ยงให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง

นอกจากนี้ ใน “สนามสันติภาพ” ความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ การนิยาม “สันติภาพ” มักถูกมองผ่าน 2 มุมมองหลัก ซึ่งมีความสำคัญและต้องขับเคลื่อนไปพร้อมกัน สันติภาพเชิงลบ (Negative Peace) หรือ สันติภาพเชิงบวก (Positive Peace)

• สันติภาพเชิงลบ (Negative Peace) คือ สถานการณ์ที่ไม่มีการใช้ความรุนแรงเชิงกายภาพ เช่น ไม่มีการฆ่ากัน ไม่มีเหตุระเบิด และดูสงบราบเรียบ การเรียกร้องสันติภาพเชิงลบมักเริ่มต้นด้วยการขอให้ “หยุดยิง” หรือยุติการนองเลือดก่อน เพื่อให้ผู้คนปลอดภัยและมีกำลังใจในการแก้ปัญหาต่อไป ซึ่งบางคนตั้งคำถามว่าความสงบแบบนี้คือสันติภาพที่แท้จริงหรือไม่
• สันติภาพเชิงบวก (Positive Peace) คือ การพยายามสร้างความเป็นธรรมในสังคม มีความเสมอภาค และการเคารพเกียรติยศศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สันติภาพในมิตินี้มุ่งแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำและการถูกกดขี่

9.วิวัฒนาการบทบาทการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในสมการสันติภาพ

บทบาทของประชาชนและภาคประชาสังคม (Civil Society Organisations: CSOs) ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้/ปาตานี มีวิวัฒนาการที่เติบโตขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ จาก “เหยื่อความรุนแรงสู่ตัวแสดงร่วมสร้างสภาพแวดล้อมเชิงนโยบาย” โดยสามารถจำแนกวิวัฒนาการและบทบาทเชิงขบวนการที่สำคัญได้ดังนี้:

• บุกเบิกเวทีกลางหนุนฐานราก: ปรากฏการณ์ Insider Peacebuilders Platform (IPP)

ก่อนการริเริ่มเปิดโต๊ะพูดคุยสันติภาพอย่างเป็นทางการในเวทีสาธารณะเมื่อปี 2556 ความพยายามในการสร้างกระบวนการเรียนรู้และพื้นที่รับฟังได้ก่อตัวขึ้นอย่างเงียบ ๆ ในระดับโครงสร้างฐานราก³ ในปี พ.ศ. 2554 ภายใต้การนำของนักวิชาการสันติภาพและสถาบันสันติศึกษา มหาวิยมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และเครือข่ายภาคประชาสังคมจำนวนหนึ่ง ได้ริเริ่มจัดตั้งกลไกที่เรียกว่า พื้นที่กลางในการสร้างสันติภาพจากคนใน (Insider Peacebuilders Platform: IPP) ขึ้น¹⁶

บทบาทเชิงยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของ IPP คือการเป็น “ตาข่ายนิรภัย (Safety Net)” ให้แก่กระบวนการสันติภาพในระยะยาว²² ในห้วงเวลาที่กระบวนการพูดคุยระดับทางการ (Track 1) ประสบภาวะติดหล่ม เผชิญสุญญากาศทางการเมือง หรือต้องเผชิญหน้ากับความตึงเครียดของกองกำลังติดอาวุธ IPP ทำหน้าที่เป็นพื้นที่ปลอดภัยแบบไม่เป็นทางการสำหรับผู้ปฏิบัติงานและคนในพื้นที่ที่มีภูมิหลัง จุดยืน และทัศนะทางการเมืองที่ขัดแย้งแตกต่างกันอย่างรุนแรง ให้ได้เข้ามาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ และประคองความต่อเนื่องของกระบวนการพูดคุยเอาไว้²² กลไกนี้ยังเป็นแหล่งบ่มเพาะข้อเสนอเชิงนโยบายที่แหลมคมเพื่อยื่นข้อเสนอต่อคณะผู้เจรจาทั้งสองฝ่ายเพื่อหาหนทางผ่าทางตันเชิงนโยบายอยู่เสมอ³¹

• จากงานเยียวยาสู่ยุทธศาสตร์ความมั่นคง: คณะทำงานวาระผู้หญิงชายแดนใต้ (PAW) และวาทกรรม “พื้นที่สาธารณะปลอดภัย”

อีกหนึ่งหมุดหมายประวัติศาสตร์ที่ทรงพลังคือการรวมตัวขององค์กร/เครือข่ายผู้หญิงในพื้นที่ 23 องค์กรในนาม คณะทำงานวาระผู้หญิงชายแดนใต้ (Peace Agenda for Women: PAW) ซึ่งก่อตั้งอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2558¹⁵ ขบวนการผู้หญิงเหล่านี้ได้ถอดบทเรียนเพื่อเปลี่ยนผ่านสถานะของตนเองจาก “ผู้รับผลกระทบที่คอยรับงานเยียวยาจากรัฐ” ไปสู่การเป็น “หุ้นส่วนร่วมกำหนดชะตากรรมความมั่นคงของชุมชน”¹⁵

ขบวนการผู้หญิงได้ขับเคลื่อนวาทกรรมสำคัญขึ้นมาต่อสู้ในพื้นที่ทางการเมือง นั่นคือ “พื้นที่สาธารณะปลอดภัย” (Safe Public Space)⁷⁹ โดยทำการรณรงค์และยื่นข้อเสนอเชิงนโยบายอย่างเป็นรูปธรรมต่อทั้งคณะผู้แทนรัฐบาลไทย (Party A) และกลุ่มมารา ปาตานี (Party B) ในปี พ.ศ. 2559 เรียกร้องให้มีหลักประกันความปลอดภัยเชิงสัญญาร่วมในการคุ้มครองพื้นที่สาธารณะ 4 แห่งที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตผู้หญิงและพลเรือน ได้แก่: ตลาด (รวมถึงตลาดนัดและร้านค้าในชุมชนซึ่งเป็นพื้นที่เศรษฐกิจและความปลอดภัยของผู้หญิง)⁷⁹ ถนน (ทั้งเส้นทางคมนาคมสายหลักและสายรอง)⁷⁹ โรงเรียน และศาสนสถาน (วัด มัสยิด และสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา)⁷⁹

ความสำคัญเชิงทฤษฎีและวาทกรรม: ข้อเสนอดังกล่าวเป็น “มิติใหม่” ที่ท้าทายแนวคิดความมั่นคงแบบเดิมของรัฐอย่างสิ้นเชิง เพราะเปลี่ยนกรอบการออกแบบ “พื้นที่ปลอดภัย” (Safety Zone) ของรัฐทหารที่มุ่งเน้นการกำหนดขอบเขตเชิงภูมิศาสตร์ (เช่น การระบุชื่อตำบล/อำเภอนำร่องเพื่อลดการใช้อาวุธ) มาสู่การกำหนดพื้นที่ปลอดภัยบนฐานของ “พื้นที่ชีวิตและวิถีวัฒนธรรม” ที่ปกป้องพลเรือนอย่างแท้จริง⁷⁹ ข้อเสนอนี้ประสบความสำเร็จในการถูกนำไปบรรจุเป็นวาระพูดคุยอย่างเป็นทางการของคู่เจรจาทั้งสองฝ่ายบนโต๊ะเจรจาในเวลาต่อมา⁸⁰

• Peace Poll (Peace Survey): นวัตกรรมวิชาการในการผ่าทางตันและสร้างสภาพแวดล้อม

ท่ามกลางสงครามข้อมูลข่าวสารและความคิดเห็นที่แตกต่างกันอย่างรุนแรง การจัดทำ Peace Survey (การสำรวจความคิดเห็นประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพจังหวัดชายแดนภาคใต้) ซึ่งดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องถึง 7 ครั้ง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 – 2566 โดยเครือข่ายวิชาการ นำโดยสถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และสถาบันพระปกเกล้า ได้กลายเป็นนวัตกรรมสำคัญในการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสันติภาพ⁸¹:

1. เป็นเสียงสะท้อนที่เป็นวิทยาศาสตร์และตรวจสอบได้: จากการสำรวจข้อมูลประชาชนกว่า 10,582 คน Peace Survey สามารถยืนยันข้อมูลเชิงประจักษ์อย่างชัดเจนว่า ประชาชนในพื้นที่กว่าร้อยละ 50 สนับสนุนแนวทางการพูดคุยเจรจาว่าเป็นแนวทางที่ดีที่สุดในการยุติความขัดแย้ง²⁰ ข้อมูลนี้ช่วยสยบวาทกรรมของกลุ่มชาตินิยมสายสุดโต่งหรือฝ่ายความมั่นคงสายเหยี่ยวที่พยายามปฏิเสธกระบวนการเจรจาและเรียกร้องให้ใช้แต่เพียงมาตรการปราบปรามทางทหาร³⁷
2. เป็นเครื่องมือสะท้อนความต้องการเชิงนโยบายที่แหลมคม: ผลสำรวจได้รวบรวมเจตจำนงที่แท้จริงของประชาชนส่งผ่านตรงไปยังผู้กำหนดนโยบาย เช่น การเรียกร้องความคุ้มครองพลเรือนในพื้นที่สาธารณะโดยปราศจากอาวุธ การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมและการหลีกเลี่ยงการวิสามัญฆาตกรรมผู้มีความเห็นต่าง ตลอดจนข้อเสนอที่ก้าวหน้าอย่างการกระจายอำนาจภายใต้กฎหมายไทย (เช่น เขตปกครองพิเศษหรือการเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัด)⁷⁷ ทำให้ข้อเสนอเหล่านี้ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอย่างสมเหตุสมผลโดยไม่ต้องเกรงกลัวต่อการถูกกล่าวหาว่าเป็นกบฏ³⁴

10.ภูมิทัศน์ใหม่และข้อท้าทายของคณะพูดคุยชุดปัจจุบัน (ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์)

การแต่งตั้ง นายฐนัตถ์ สุวรรณานนท์ ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองแห่งชาติ เป็นหัวหน้าคณะพูดคุยคนใหม่เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2569 ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในมิติ “การเมืองนำการทหาร” และการดึงกลไกข่าวกรองเข้ามาขับเคลื่อนกระบวนการเจรจาอย่างเป็นระบบ³⁰ ทว่าคณะทำงานชุดนี้ต้องเผชิญกับเงื่อนไขเชิงยุทธศาสตร์และข้อท้าทายใหม่ ๆ ในพื้นที่ดังต่อไปนี้:

• การเผชิญหน้ากับการยื่นเงื่อนไขต่อรองที่ดุดันของ BRN และการต่อต้านจากฝ่ายความมั่นคง

ก่อนหน้าที่นายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล จะเดินทางไปเยือนประเทศมาเลเซียระหว่างวันที่ 9-10 กรกฎาคม พ.ศ. 2569⁸³ ขบวนการบีอาร์เอ็นได้ออกแถลงการณ์กล่าวหาว่าสถานการณ์ในปาตานียังคงตึงเครียดเนื่องจากรัฐไทยยังคงเพิ่มกำลังทหารในพื้นที่⁴⁵ พร้อมทั้งเสนอเงื่อนไขให้รัฐไทยถอนทหารออกและวางอาวุธ⁸⁵ ซึ่งข้อเรียกร้องนี้ได้รับการตอบกลับที่รุนแรงจากกลุ่มกองทัพและอดีตทหารระดับสูงในรัฐบาลที่ปฏิเสธสิทธิในการเจรจาของบีอาร์เอ็นและยืนยันว่าจะไม่ยกระดับหรือให้ราคากับกลุ่มดังกล่าวเกินความจำเป็น⁸⁵ นายฐนัตถ์จึงเผชิญความท้าทายอย่างมากในการประคองไม่ให้สภาวะความตึงเครียดนี้ลุกลามจนทำให้โต๊ะเจรจาอย่างเป็นทางการในเดือนกันยายน 2569 ต้องแท้งลง⁸³

• ข้อกังวลและความเคลือบแคลงใจต่อแผนปฏิบัติการร่วม JCPP

แผน JCPP ซึ่งเป็นโครงร่างการทำงานที่สืบทอดมาจากคณะพูดคุยชุดก่อน⁵⁶ กำลังถูกเพ่งเล็งและตั้งคำถามจากสังคมไทยส่วนใหญ่ โดยเฉพาะประเด็นเรื่องข้อตกลงเกี่ยวกับการ “แสวงหาทางออกทางการเมืองที่เหมาะสม” และการปรับโครงสร้างเพื่อรองรับการกระจายอำนาจ ซึ่งฝ่ายความมั่นคงสายเหยี่ยวและกลุ่มชาตินิยมมองว่าข้อตกลงดังกล่าวอาจมีช่องโหว่ทางกฎหมายที่เปิดทางให้กับการแทรกแซงจากต่างชาติหรือการลงประชามติแบ่งแยกดินแดนในอนาคต¹

• การรับมือกับข้อเสนอ 11 ประเด็นจากสมาคมสภาประชาสังคมชายแดนใต้

ในการเดินทางลงพื้นที่เพื่อรับฟังเสียงสะท้อนจากประชาชนเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2569⁶⁵ นายฐนัตถ์ได้รับการยื่นหนังสือข้อเสนอเชิงนโยบายจำนวน 11 ประเด็นจากสมาคมสภาประชาสังคมชายแดนใต้และภาคีเครือข่าย 47 องค์กร⁸⁹ ซึ่งเรียกร้องให้รัฐไทยหยุดการทำปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (IO) หยุดการฟ้องปิดปาก (SLAPP) ต่อนักกิจกรรม และเปิดโอกาสให้ประชาชนในพื้นทีมีส่วนร่วมในการเจรจา¹⁴ ความท้าทายคือหัวหน้าคณะพูดคุยจะสามารถแปลงข้อเสนอเหล่านี้ไปสู่ทางปฏิบัติได้อย่างไรในเมื่อหน่วยงานความมั่นคงหลักในพื้นที่อย่าง กอ.รมน. ยังคงเห็นต่าง¹⁴

11.บทสรุปตามแนวทางวารสารศาสตร์สันติภาพ

กระบวนการพูดคุยเพื่อสันติภาพปาตานี/ชายแดนใต้ มิใช่เป็นเพียงเรื่องของคนถืออาวุธสองกลุ่มที่เข้ามาตกลงผลประโยชน์ทางการทหารกันบนโต๊ะระดับ Track 1 เท่านั้น⁹ แต่เป็นกระบวนการแปรเปลี่ยนความขัดแย้งเชิงโครงสร้างที่เกี่ยวพันกับประชาชนพลเรือนทุกคนในพื้นที่²⁰

สำหรับสื่อมวลชนรุ่นใหม่ที่จะทำข่าวความขัดแย้งใน “ซีซั่นใหม่” นี้ การรายงานข่าวตามแนวทาง “วารสารศาสตร์สันติภาพ” (Peace Journalism) จำเป็นต้องบูรณาการความรู้ความเข้าใจจากเอกสารนี้เข้าสู่ภาคปฏิบัติจริง อาทิ:

• เข้าใจพลวัตของ Track ต่าง ๆ: สื่อมวลชนต้องเปิดพื้นที่ข่าวสารเพื่อเชื่อมต่อแรงกระเพื่อมระหว่าง Macro-Peace และ Micro-Peace รายงานข่าวโดยดึงเสียงสะท้อนความใฝ่ฝันของชาวบ้านและข้อเสนอแหลมคมของภาคประชาสังคมในระดับ Track 2 และ 3 ให้ดังก้องเข้าไปสู่การรับรู้ของผู้มีอำนาจตัดสินใจในระดับ Track 1 อย่างสม่ำเสมอ²⁰
• ใช้คำและวาทกรรมอย่างเท่าทัน: ต้องใช้ความระมัดระวังในการเลือกใช้คำเฉพาะทาง เช่น “สันติภาพ” และ “สันติสุข” อธิบายให้ผู้รับสารเข้าใจนัยเชิงโครงสร้างที่อยู่เบื้องหลังคำเหล่านั้นโดยไม่ด่วนตัดสินหรือเหมารวมคู่กรณีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง²
• ตรวจสอบสถานการณ์ด้วยมาตรฐานกฎหมายสากล: นำกรอบกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (IHL) และประเด็นสิทธิมนุษยชนมาเป็นไม้บรรทัดในการประเมินพฤติกรรมการใช้อาวุธและการบังคับใช้กฎหมายของทั้งเจ้าหน้าที่รัฐไทยและกองกำลังบีอาร์เอ็น เพื่อคุ้มครองประชาชนพลเรือนผู้บริสุทธิ์อย่างรอบด้านและเป็นธรรม³⁴

ความลุ่มลึกเชิงทฤษฎีและความเท่าทันในมิติต่าง ๆ ของกระบวนการเจรจา จะเป็นอาวุธทางปัญญาที่ทรงพลังที่สุดสำหรับสื่อมวลชนรุ่นใหม่ในการผลิตงานข่าวที่ไวต่อความขัดแย้ง (Conflict Sensitive Journalism) และร่วมขับเคลื่อนอนาคตของชายแดนใต้/ปาตานีให้เดินหน้าสู่สันติภาพอันกินได้และยั่งยืนอย่างแท้จริง¹⁴

ผลงานที่อ้างอิง

1. สันติภาพชายแดนใต้ – Policy Watch – Thai PBS, https://policywatch.thaipbs.or.th/tag/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%95%E0%B9%89
2. ชายแดนใต้: 20 ปีแห่งความสลับซับซ้อน – The101.world, https://www.the101.world/20-years-of-southernmost-conflict/
3. พูดคุยดับไฟใต้รอบใหม่ เดิมพันลุยหรือเลิก “JCPP”, https://www.isranews.org/article/south-news/south-slide/147400-talkcapp.html
4. ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย, https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%99%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B9%83%E0%B8%95%E0%B9%89%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2
5. สมช.จัดเวทีพูดคุยสันติสุข รวมอดีตหัวหน้าคณะพูดคุย 7 คนในรอบ 20 ปี | The Reporters, https://today.line.me/th/v3/article/gzrOGg2
6. การพูดคุยสันติภาพในภาคใต้: ความเสี่ยงของการถอยกลับ (1) – Policy Watch, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-136
7. คณะรัฐมนตรี – ชุดปัจจุบัน – รัฐบาลไทย, https://www.thaigov.go.th/cabinet/minister
8. นายกรัฐมนตรีคนที่ 32 – นายอนุทิน ชาญวีรกูล – รัฐบาลไทย, https://www.thaigov.go.th/cabinet/prime-minister
9. เสียงสะท้อนจาก 4 เสาหลักการปกครองท้องถิ่นสู่กระบวนการสันติภาพ | DeepSouthWatch.org, https://deepsouthwatch.org/th/node/4448
10. ดร.โนเบิร์ต โรเปอร์ส : “คนใน” ต้องเป็นผู้นำถือคบไฟเพื่อสันติภาพ, https://mgronline.com/south/detail/9550000108889
11. เรื่องเด่น-ภาคใต้ – “ประยุทธ์”แจงบันได 3 ขั้นพูดคุยดับไฟใต้ ลดป่วน-ลงสัตยาบัน-ไม่แยกกลุ่ม, https://www.isranews.org/content-page/item/36154-ladder_36154.html
12. ยุติการฆ่าฟันกันในชายแดนใต้ – Matichon, https://www.matichon.co.th/article/news_5010026
13. กรรมาธิการสันติภาพชายแดนใต้:อีกความหวังสันติภาพชายแดนใต้? – TCIJ, https://www.tcijthai.com/news/2023/10/article/13293
14. หัวหน้าพูดคุยสันติสุขคนใหม่ ฟังสภาประชาสังคมก่อนเปิดโต๊ะถก BRN, https://prachatai.com/journal/2026/06/117646
15. คณะทำงานวาระผู้หญิงชายแดนใต้ผลักดัน ‘พื้นที่กลางผู้หญิงสร้างสันติภาพ’ | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2015/12/62927
16. Norbert Ropers กับมรดกงานขับเคลื่อนกระบวนการสันติภาพในชายแดนใต้ – Policy Watch, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-184
17. ภาคประชาชน เสนอ สร้างสันติภาพยั่งยืน ชู ‘พื้นที่กลาง-ยุติรุนแรง’ | The Active, https://theactive.thaipbs.or.th/news/scenario-patani-20230228
18. รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง บทบาทนานาชาติต, https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2020/08/knowledge-1.pdf
19. ความท้าทายของคณะพูดคุยดับไฟใต้ชุดใหม่ ภายใต้รัฐบาล “4 เดือน” – Policy Watch, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-230
20. ดับไฟใต้อาจเป็นเรื่องยาก หาก “เจรจาสันติภาพ” ไม่ได้ไปต่อ, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-172
21. ““สันติภาพของเธอ”: การเคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพของสตรีในจังหวัดชายแดนภาคใต้” by ภัสสรา บุญญฤทธิ์ – Chula Digital Collections, https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/2767/
22. IPP – Insider Peacebuilders Platform – ศูนย์ความร่วมมือทรัพยากรสันติภาพ, https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2020/05/IPP-25.pdf
23. แต่งตั้ง ‘ฉัตรชัย บางชวด’ เป็นหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขชายแดนใต้ชุดใหม่ | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2023/11/106997
24. เปิดคำสั่ง 230 ทำความเข้าใจกลไกและกระบวนการ ก่อนการพูดคุยสันติสุขครั้งที่ 4 | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2015/11/62327
25. นายกฯ แต่งตั้ง “ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์” เป็นหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯ | Thai PBS News ข่าวไทยพีบีเอส, https://www.thaipbs.or.th/news/content/505883
26. เดินหน้าพูดคุยสันติสุขระดับพื้นที่ แม่ทัพภาคที่ 4 ชูการมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน มุ่งแก้ปัญหาจากเสียงสะท้อนของประชาชน | กอ.รมน.ภาค 4 สน., https://www.southpeace.go.th/?p=157874
27. ประชุมคณะประสานงานระดับพื้นที่ (สล.3) ครั้งที่ 3/2566 รับฟังข้อเสนอแนะ หลังคณะพูดคุยร่วมจัดทำ JCPP เพื่อนำสันติสุขสู่ชายแดนใต้อย่างถาวร ตามกรอบเวลาในปี 2567 | กอ.รมน.ภาค 4 สน., https://www.southpeace.go.th/?p=71387
28. The Patani เปิด 5 ข้อเสนอกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้ วันครบรอบ 116 ปี อังกฤษแบ่งปาตานีให้สยาม | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2025/03/112342
29. เปิด 3 เหตุผล ชงชื่อ “ผอ.สำนักข่าวกรองฯ” นั่งหัวหน้าพูดคุยดับไฟใต้คนใหม่, https://www.isranews.org/article/south-slide/146565-Thanuttp.html
30. “หัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขคนใหม่” สะท้อนภาพ “การเมืองนำการทหาร” – Thai PBS, https://www.thaipbs.or.th/news/content/505158
31. ให้โอกาส “พื้นที่กลาง (ใหม่)” ได้สร้างสันติภาพ | The Active, https://theactive.thaipbs.or.th/read/new-commonspace-peace
32. มิตรภาพสู่สันติภาพใน จชต. โดย โคทม อารียา – Matichon, https://www.matichon.co.th/politics/news_4585494
33. คืนสันติภาพให้ชายแดนใต้ ใช้การเมืองนำการทหาร | เลือกตั้ง 2569 พรรคประชาชน, https://election69.peoplesparty.or.th/policy/3/B-3-5/
34. ดีเดย์ มิ.ย. ฟื้นโต๊ะพูดคุยดับไฟใต้ ถกเต็มคณะนัดแรกปลายเดือน – สำนักข่าวอิศรา, https://www.isranews.org/article/south-news/south-slide/147155-wannorthanut.html
35. 10 ปี 4 คณะ – ไฟใต้ยังไม่หยุดปะทะ สันติสุขยังห่างไกล? – สำนักข่าวอิศรา, https://isranews.org/article/south-news/south-slide/124207-peacetalkttt.html
36. พูดคุย”สันติสุข”หรือ”สันติภาพ” 10 ปีผ่านไป ยังเรียกชื่อไม่เหมือนกัน, https://www.nationtv.tv/news/scoop/378901600
37. เดินหน้าสันติภาพชายแดนใต้ รอคําสั่งตั้งคณะพูดคุยเต็มรูปแบบ – สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก, https://thaitv5hd.com/content/56773/%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%95%E0%B9%89-%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%84%E0%B9%8D%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%93%E0%B8%B0%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B9%87%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B8%9B%E0%B9%81%E0%B8%9A%E0%B8%9A
38. ‘BRN’ จี้ รัฐบาลไทยจริงจัง ตั้งหัวหน้าคณะเจรจา ย้ำต้องการทางออกสันติ | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2025/06/113185
39. การพูดคุยสันติภาพชายแดนใต้ที่วิ่ง ๆ หยุด ๆ, https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/2023-10/b176-southern-thailand-stop-start-thai.pdf
40. การพูดคุยสันติภาพในจังหวัดชายแดนภาคใต้ – International Crisis Group, https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/304-south-thailand-thai.pdf
41. เปิดตัว MARA Patani พร้อมดึงทุกกลุ่มร่วมโต๊ะเจรจารัฐบาลไทย, https://www.isranews.org/content-page/item/38862-table.html
42. มาเลเซีย กลุ่ม “มารา ปัตตานี” พบสื่อ | 27-08-58 | นิวส์โชว์ | ThairathTV – YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=10AGWZX_wUI
43. สมช.มาเลเซีย ระบุ ฟื้นพูดคุยสันติสุขไทย-BRN รอบใหม่ ธ.ค.นี้ – Thai PBS, https://www.thaipbs.or.th/news/content/358562
44. สมช ตั้ง “ฐนัตถ์” หัวหน้าคนใหม่พูดคุยสันติสุขฯ | ทันข่าวเย็น – YouTube, https://www.youtube.com/shorts/POWcFxo2YQk
45. BRN ชี้กระบวนการสันติภาพไม่คืบ ทำตึงเครียด-ปฏิบัติการทหารเพิ่มขึ้น – Thai PBS, https://www.thaipbs.or.th/news/content/507885
46. แม่ทัพภาคที่ 4 ต้อนรับ ศจ. พล.อ.ตันศรี ซุลกิฟลี ไซนัล อะบิดิน ผู้อำนวยความสะดวกกระบวนการพูดคุยเพื่อสันติสุข จชต. เยือนพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ชี้ มั่นใจการพูดคุยจะสำเร็จ เพื่อประชาชนได้อยู่กันสันติสุขอีกครั้ง – ข่าวความมั่นคง, http://www.xn--22ceam2gca3da8bob7fa9ckd74a6bi7g.com/?p=202827
47. ย้อนรอย “พูดคุยสันติสุข” 16 ครั้ง ก่อนประกาศ เซฟตี้โซน…ดับไฟใต้ !! – workpointTODAY, https://www.workpointtoday.com/%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82-16
48. กระบวนการพูดคุย เพื่อสันติสุข จชต., https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2019/12/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%A2%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%A3%E0%B8%B2.pdf
49. 2 ทศวรรษ “คุยสันติสุข-สันติภาพ” จากยุค “ปิดลับ” ถึง “เปิดบนโต๊ะ”, https://isranews.org/article/south-news/south-slide/142774-peacedialoguepaneltalk.html
50. นายกรัฐมนตรีไทย – วิกิพีเดีย, https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2
51. รัฐบาล 4 เดือนตั้ง “พล.อ.สมศักดิ์ รุ่งสิตา” นั่งหัวหน้าคณะพูดคุยฯ – สำนักข่าวอิศรา, https://www.isranews.org/article/south-news/south-slide/142013-peacedialoguepanelnew.html
52. สัมภาษณ์พิเศษ “อานัส อับดุลเราะห์มาน”หัวหน้าคณะพูดคุยเพื่อสันติภาพ BRN – YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=XgZ3xpkml6U
53. คณะพูดคุยสันติสุข พูดคุย ผู้แทน BRN เห็นพ้องลดความรุนแรงชู ‘เดือนรอมฎอนสันติสุข’ ย้ำการพูดคุยเปิดกว้าง-ให้เกียรติ – the standard, https://thestandard.co/brn-talk-agree-on-reduce-violence/
54. นายฉัตรชัย บางชวด – สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, https://www.nesdc.go.th/about-nesdc/organizational-structure/nesdc_board/mr-chatchai-bangchuad/
55. คณะพูดคุยฯ บรรลุแผนสร้างสันติสุขชายแดนใต้แบบองค์รวม (JCPP) – The Reporters, https://www.thereporters.co/deepsouth/2402232028/
56. ผู้แทนมาเลเซีย พบ ‘สมศักดิ์’ ลุยสร้างสันติสุขชายแดนใต้ ‘ฉัตรชัย’ ยัน สานต่อแผน JCPP ชี้ ไม่มีข้อห้ามแต่งชุดมลายู, https://www.secnia.go.th/2024/01/%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B9%81%E0%B8%97%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%A2-%E0%B8%9E%E0%B8%9A-%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81/
57. เปิดโรดแมป JCPP จุดเปลี่ยนสร้างสันติสุขชายแดนใต้ – Policy Watch, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/government-9
58. สมช. ตั้ง “พลเอก สมศักดิ์ รุ่งสิตา” เป็นหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขชายแดนใต้คนใหม่, https://www.southpeace.go.th/?p=148234
59. “บิ๊กอั๋น” นำคณะพูดคุยฯ ถก BRN ตั้งเป้ายุติรุนแรง – แก้ปมการเมือง – สำนักข่าวอิศรา, https://isranews.org/article/south-slide/143865-peacethaibrn.html
60. ‘BRN-ไทย’ พูดคุยสันติภาพ มุ่งเป้า End State ยุติความรุนแรง ยึดแนวทางการทูต | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2025/12/115858
61. หัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขคนใหม่ หวังกำหนดบทบาทฝ่ายไทยเข้มข้นขึ้น | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2025/10/115041
62. นายกฯ เซ็นคำสั่งแต่งตั้ง ‘ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์’ เป็นหัวหน้าพูดคุยสันติสุขฯ – Thaipost.net, https://www.thaipost.net/hi-light/996438/
63. อนุทิน เซ็นตั้ง ฐนัตถ์ เป็นหัวหน้าพูดคุยสันติสุขชายแดนใต้ ให้อำนาจถกกลุ่มเห็นต่าง-ผู้ก่อเหตุ – Matichon, https://www.matichon.co.th/politics/news_5717747
64. เปิดโปรไฟล์ ‘ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์’ หัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯคนใหม่, https://www.dailynews.co.th/news/5805659/
65. สังคมภูมิภาคใต้ตอนล่าง…วิกฤติกุ้งใต้! มาเลย์ปิดด่านรับซื้อ แก้เผ็ดไทย แต่ ปลากะพง สารตกค้าง ยังมีขายเกลื่อน? | เดลินิวส์, https://www.dailynews.co.th/articles/5939000/
66. ผ่าโครงสร้าง คปต.ดับไฟใต้ เปิด4คณะ”พูดคุยสันติสุข”, https://www.isranews.org/content-page/item/31815-talk_31815.html
67. ตั้ง “ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์” นั่งแท่นหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯ คนใหม่ ลุยดับไฟใต้ – ไทยรัฐ, https://www.thairath.co.th/news/politic/2932774
68. ทำไมต้องเปลี่ยนจาก “พูดคุยสันติภาพ” เป็น “พูดคุยเพื่อสันติสุข”, https://www.isranews.org/content-page/item/31925-talk_31925.html
69. สันติภาพจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากรัฐไทยไม่ยื่นมือเจรจา: ‘กระบวนการสันติภาพชายแดนใต้’ กับหนทางที่ยังต้องไปต่อ – The 101 World Thai Politics – The101.world, https://www.the101.world/peacebuilding-in-southern-thailand/
70. การเสริมสร้างสังคมสันติสุขในจังหวัดชายแดนภาคใต้ รุ่นที่8, https://kpi.ac.th/wp-content/uploads/2026/02/%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%B8%E0%B8%92%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%94%E0%B8%99%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B9%83%E0%B8%95%E0%B9%89-%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-8.pdf
71. ข้อท้าทายทางกฎหมายในการปรับใช้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศและกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ ต่อสถานการณ์ความขัดแย้งในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ | วารสารกฎหมาย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย – ThaiJO, https://so01.tci-thaijo.org/index.php/lawchulajournal/article/view/273297
72. สิทธิเด็กในสถานการณ์ความรุนแรงพื้นที่จังหว – TU e-Thesis (Thammasat University), http://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2024/TU_2024_6301032584_18968_29404.pdf
73. IPP 20 – ศูนย์ความร่วมมือทรัพยากรสันติภาพ, https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2020/04/IPP-20.pdf
74. “พล.อ.อ.ประภาส” ยันไทยใช้กำลังตามหลัก IHL โจมตีเป้าหมายทหาร-คุ้มครองพลเรือน – Thai PBS, https://www.thaipbs.or.th/news/content/500453
75. อภิธานศัพท์ ด้านการโยกย้ายถิ่นฐาน – IOM, Thailand, https://thailand.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1371/files/documents/2025-11/migration-glossary_th.pdf
76. ว่าด้วยกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ และสถานการณ์ชายแดนใต้ | ประชาไท, https://prachatai.com/journal/2013/02/45446
77. 7 ข้อเสนอประชาชนสู่น โยบายชายแดนใต้/ปาตานี, https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2019/11/peace_survey_recommendation_2019_th.pdf
78. เอกสารประกอบการสอนรายวิชา ทหาร, https://nms.nmd.go.th/wp-content/uploads/2022/03/%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2-%E0%B8%97%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3.pdf
79. นักวิชาการหนุนข้อเสนอผู้หญิงชายแดนใต้ : ขอให้ “ตลาด” เป็นพื้นที่ปลอดภัย – Thai PBS, https://www.thaipbs.or.th/news/content/252374
80. ผู้หญิงกับกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้, https://peaceresourcecollaborative.org/wp-content/uploads/2020/04/%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%AB%E0%B8%8D%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%A7%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E.pdf
81. CSCD | สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้, https://cscd.psu.ac.th/th
82. Peace Survey ย้ำ ข้อเสนอดับไฟใต้ มุ่งลดความรุนแรงต่อพลเรือน พื้นที่สาธารณะต้องปลอดภัย, https://theactive.thaipbs.or.th/news/politics-20250709
83. “วันนอร์” ชี้ BRN ร่อนแถลงการณ์ ระบุ ความขัดแย้งรัฐปาตานี เพราะไทยเพิ่มกำลังทหาร, https://news.ch7.com/detail/883351
84. BRN เหิม! ออกแถลงการณ์อ้างมาเลย์สนับสนุน พร้อมโยนขี้ให้ทหารไทย ก่อนนายกฯ พบผู้นำมาเลย์, https://mgronline.com/news1/detail/9690000064987
85. กห.ไม่ให้ราคา ปัดเจรจาBRN ยํ้าคุยสันติสุข – Thaipost.net, https://www.thaipost.net/one-newspaper/1027448/
86. “พล.ท.อดุลย์” ไม่เจรจา BRN ยืนยันไม่ยกระดับกลุ่มก่อเหตุ | Thai PBS News ข่าวไทยพีบีเอส, https://www.thaipbs.or.th/news/content/507916
87. เปิดใจ ‘ตันศรี ซุลกิฟลี’ ผู้อำนวยความสะดวกมาเลเซีย เชื่อมั่นแผนสันติภาพยุติ, https://ch3plus.com/news/social/3mitinews/337101
88. ถอดบทเรียน 2 ทศวรรษ สู่สันติภาพชายแดนใต้ – Policy Watch, https://policywatch.thaipbs.or.th/article/legal-12
89. ประชาสังคมชายแดนใต้ผนึกกำลัง 47 องค์กร ยื่น 11 ข้อเสนอจี้ “ฐนัตถ์” เร่ง, https://spmcnews.com/?p=59324

ดาวน์โหลด  บทความฉบับเต็ม (PDF)