กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) กระทรวงมหาดไทย เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อหลักการของ ร่าง พระราชบัญญัติจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเป็นเทศบาล พ.ศ. …. (ร่าง พ.ร.บ. จัดตั้ง อบต. เป็นเทศบาล) เป็นระยะเวลา 1 เดือน ผ่านทางออนไลน์เว็บไซต์ระบบกลางทางกฎหมาย โดยระบุความเป็นมาของการเปิดรับฟังเห็นในครั้งนี้ว่า วิวัฒนาการของการปกครองส่วนท้องถิ่นไทยในการจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ตาม พ.ร.บ. สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อกระจายอำนาจการปกครองสู่ระดับฐานราก โดยเฉพาะในเขตพื้นที่ชนบท เพื่อส่งเสริมการปกครองในระบอบประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมของประชาชน
อย่างไรก็ตาม ในช่วง 3 ทศวรรษที่ผ่านมา บริบททางสังคมและเศรษฐกิจ ของประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ พื้นที่ชนบทหลายแห่งได้ขยายตัวกลายเป็นชุมชนเมืองที่มีความหนาแน่นของประชากรและมีกิจกรรมทางเศรษฐกิจเพิ่มสูงขึ้น ส่งผลให้รูปแบบการบริหารจัดการขององค์การบริหารส่วนตำบลตามกฎหมายเดิมอาจไม่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง อีกทั้งกลไกการยกฐานะตามกฎหมายปัจจุบันยังมีความซับซ้อนและใช้ระยะเวลานาน ซึ่งไม่เอื้อต่อการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในภาพรวม
ปัญหาท้องถิ่น 2 มาตรฐาน งบ-อำนาจ-สวัสดิการต่างกัน
ปัจจุบันประเทศไทยมีการแบ่งประเภทองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่าง ออกเป็น 2 ประเภทหลัก คือ “เทศบาล” และ “องค์การบริหารส่วนตำบล” ซึ่งอยู่ภายใต้กฎหมายจัดตั้งและระเบียบการบริหารงานที่แตกต่างกัน ส่งผลให้เกิดปัญหาขาดเอกภาพในการบริหารราชการแผ่นดิน ความเหลื่อมล้ำด้านโครงสร้างอัตรากำลัง งบประมาณ สวัสดิการบุคลากร ตลอดจนขอบเขตหน้าที่และอำนาจในการจัดทำบริการสาธารณะ
ทั้งที่ในความเป็นจริง มีองค์การบริหารส่วนตำบลขนาดใหญ่หลายแห่งมีศักยภาพด้านรายได้และจำนวนประชากรสูงกว่าเทศบาลบางแห่ง แต่ยังคงติดข้อจำกัดทางกฎหมายส่งผลให้การบริการสาธารณะแก่ประชาชนในพื้นที่ใกล้เคียงกันมีความแตกต่างกัน ทั้งยังเกิดความไม่เสมอภาคในสิทธิประโยชน์ของบุคลากรและสมาชิกสภาท้องถิ่นระหว่างองค์กรทั้งสองประเภท อันนำไปสู่ความเหลื่อมล้ำในการบริหารงานและการพัฒนาท้องถิ่น
ทั้งนี้ เพื่อให้การปฏิรูปองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยที่มุ่งเน้นความเป็นอิสระและการเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารงาน จึงมีความจำเป็นต้องยกเลิกโครงสร้างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแบบสองมาตรฐาน และปรับเปลี่ยนไปสู่ระบบเทศบาลที่เป็นเอกภาพทั่วประเทศ เช่นเดียวกับแนวทางของนานาอารยประเทศ อาทิ ญี่ปุ่น หรือฝรั่งเศส เพื่อให้กฎหมายจัดตั้งและการกำกับดูแลองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นไปภายใต้มาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ อันจะเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและประสิทธิภาพในการให้บริการสาธารณะอย่างยั่งยืน
เปลี่ยน อบต. ทั่วประเทศเป็น “เทศบาล”
สำหรับคำอธิบายหลักการหรือประเด็นสำคัญของร่างกฎหมายหรือกฎหมายที่นำมารับฟังความคิดเห็น มีดังนี้
หลักการสำคัญ
- ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลทั่วประเทศขึ้นเป็นเทศบาล (เทศบาลตำบล/เทศบาลเมือง/เทศบาลนคร)
- กำหนดให้ตำแหน่งกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล และสารวัตรกำนัน ยังคงมีอยู่และปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ในเขตเทศบาลที่จัดตั้งขึ้นใหม่
สาระสำคัญ
- กำหนดให้พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 180 วัน นับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
- กำหนดให้ยกเลิกพระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 และฉบับที่แก้ไขเพิ่มเติมทั้งหมด
- กำหนดให้องค์การบริหารส่วนตำบลที่มีอยู่เดิมทั้งหมดเปลี่ยนสถานะเป็นเทศบาล (เทศบาลตำบล, เทศบาลเมือง หรือเทศบาลนคร) โดยให้ใช้ชื่อและเขตพื้นที่เดิม กรณีที่มีชื่อเดียวกับเทศบาลตำบล เทศบาลเมือง และเทศบาลนครที่มีอยู่เดิมให้ดำเนินการเปลี่ยนชื่อเทศบาลนั้น โดยทำเป็นประกาศกระทรวงมหาดไทย
- กำหนดรับรองว่าการดำเนินการใด ๆ ที่องค์การบริหารส่วนตำบลได้ทำไปโดยชอบด้วยกฎหมายก่อนหน้านี้ ให้ถือว่ามีผลสมบูรณ์ต่อไป
- กำหนดให้โอนกิจการ ทรัพย์สิน หนี้สิน สิทธิ และงบประมาณทั้งหมดขององค์การบริหารส่วนตำบลเดิมไปเป็นของเทศบาลที่จัดตั้งขึ้นใหม่
- กำหนดให้นายกองค์การบริหารส่วนตำบล รองนายกองค์การบริหารส่วนตำบล สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล และตำแหน่งทางการเมืองอื่น ๆ ที่ดำรงตำแหน่งอยู่ดำรงตำแหน่ง ในฐานะเดียวกันของเทศบาลใหม่ต่อไปจนกว่าครบอายุของสภา (เดิม) หรือจนกว่าครบวาระของนายกองค์การบริหารส่วนตำบล (เดิม)
- กำหนดให้ตำแหน่งกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล และสารวัตรกำนัน ยังคงมีอยู่และปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ในเขตเทศบาลที่จัดตั้งขึ้นใหม่
- อนุญาตให้ข้อบังคับ กฎ ระเบียบ และคำสั่งต่าง ๆ ขององค์การบริหารส่วนตำบลเดิม ยังคงมีผลใช้บังคับต่อไปได้อีกเป็นเวลา 1 ปี ตราบเท่าที่ไม่ขัดกับกฎหมายว่าด้วยเทศบาล
- กำหนดให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้
ผลกระทบที่คาดจะเกิดขึ้นหลังบังคับใช้กฎหมาย
สถ. ได้ประเมินผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการบังคับใช้กฎหมายเบื้องต้น
ผลกระทบด้านการดำรงชีพ
คุณภาพบริการสาธารณะที่ดีขึ้นในระยะยาว : การเปลี่ยนสถานะเป็น “เทศบาล” จะทำให้ท้องถิ่นมีกฎหมายรองรับในการจัดทำบริการสาธารณะที่กว้างขวางและคล่องตัวกว่ารูปแบบองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เดิม ส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐาน (ถนน, ไฟฟ้า, น้ำประปา) มีแนวโน้มได้รับการพัฒนาให้เป็นระบบเมืองมากขึ้น
ความต่อเนื่องของการใช้ชีวิต : ในระยะเริ่มแรก ประชาชนจะไม่รู้สึกถึงความเปลี่ยนแปลงที่กระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เนื่องจากกฎหมายกำหนดให้โอนกิจการและงบประมาณเดิมมาทั้งหมด และกฎระเบียบเดิมขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) จะยังคงใช้บังคับต่อไปได้อีก 1 ปี ทำให้การขออนุญาตหรือติดต่อราชการยังคงใช้เกณฑ์เดิมไปพลางก่อน
สวัสดิการไม่หยุดชะงัก : การโอนถ่ายบุคลากรทั้งข้าราชการและลูกจ้างมายังเทศบาลใหม่ โดยให้สิทธิประโยชน์ไม่ต่ำกว่าเดิม เป็นหลักประกันว่าเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานเดิมจะยังคงทำหน้าที่ดูแลประชาชนได้อย่างต่อเนื่อง ไม่เกิดภาวะสุญญากาศในการให้บริการ
ผลกระทบด้านเศรษฐกิจ
ภาพลักษณ์และการลงทุน : การเปลี่ยนชื่อจาก “องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)” เป็น “เทศบาล” จะสร้างภาพลักษณ์ความเป็นเมือง ซึ่งมักส่งผลทางจิตวิทยาต่อการประเมินมูลค่าที่ดินและการดึงดูดการลงทุนในพื้นที่ เนื่องจากคำว่าเทศบาลสื่อถึงความพร้อมของสาธารณูปโภคที่มากกว่าองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.)
งบประมาณและการคลัง : การโอนทรัพย์สินและงบประมาณมายังเทศบาลทันที ช่วยให้โครงการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนที่องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เดิม วางแผนไว้สามารถดำเนินต่อไปได้ ไม่ต้องรองบประมาณใหม่
ผลกระทบด้านสังคมและการเมือง
การผสมผสานโครงสร้างสังคม : จุดเด่นสำคัญของร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้คือการลดแรงเสียดทานทางสังคม โดยปกติการยกฐานะเป็นเทศบาลเมืองหรือเทศบาลนครอาจทำให้บทบาทของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจำตำบล และสารวัตรกำนันลดลง แต่ร่างพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้ยังคงมีตำแหน่งดังกล่าวต่อไป ทำให้โครงสร้างผู้นำชุมชนแบบดั้งเดิมยังคงอยู่ควบคู่กับโครงสร้างการบริหารแบบเทศบาล ช่วยรักษาความสัมพันธ์ในชุมชนให้แน่นแฟ้นเช่นเดิม
ความสงบเรียบร้อยทางการเมือง : การให้ผู้บริหารท้องถิ่นและสมาชิกสภาท้องถิ่นชุดเดิมดำรงตำแหน่งต่อไปจนครบวาระ ช่วยลดความขัดแย้งจากการแข่งขันทางการเมืองที่อาจเกิดขึ้น และเคารพซึ่งเสียงของประชาชนที่ได้ดำเนินการเลือกผู้บริหารท้องถิ่นและสมาชิกสภาท้องถิ่นชุดดังกล่าวเข้ามาทำหน้าที่ในการบริหารงานแล้ว
ข้อสังเกตและผลกระทบอื่นที่สำคัญ
ภาระงานด้านกฎหมายในช่วงเปลี่ยนผ่าน : เทศบาลที่ตั้งขึ้นใหม่จะมีภาระเร่งด่วนในการยกร่างเทศบัญญัติใหม่เพื่อมาใช้แทนข้อบัญญัติขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เดิมที่จะหมดอายุภายใน 1 ปี นับแต่วันที่พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับ และหากดำเนินการไม่ทันอาจเกิดช่องว่างทางกฎหมายในการบริหารจัดการท้องถิ่นได้
ความสับสนเรื่องชื่อ : กรณีที่ชื่อองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ไปซ้ำกับเทศบาลอื่นที่มีอยู่แล้ว ต้องมีการเปลี่ยนชื่อใหม่ โดยจัดทำเป็นประกาศกระทรวงมหาดไทย ซึ่งอาจสร้างความสับสนเล็กน้อยในเรื่องชื่อให้แก่ประชาชนในการแจ้งที่อยู่หรือทำธุรกรรมในช่วงแรก
บทความที่เกี่ยวข้อง:




