เปิดรับฟังความเห็นร่างกฎหมายบริหารชายแดนใต้ เพิ่มอำนาจศอ.บต.

ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) เปิดรับฟังความความเห็น ต่อร่างพระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. (ร่าง พ.ร.บ.การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ฯ) ทางออนไลน์ผ่านระบบกลางทางกฎหาย ก่อนนำไปเสนอต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณา ซึ่งเหตุผลและความจำเป็นในการเสนอร่างพระราชบัญญัติ

โดยที่ พ.ร.บ. การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553 ใช้บังคับมาเป็นเวลานาน 16 ปี จึงสมควรปรับปรุง บทบัญญัติเกี่ยวกับการจัดทำนโยบายการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ องค์ประกอบคณะกรรมการยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ รวมถึงบทบัญญัติที่ให้ยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ผูกพันหน่วยงานของรัฐให้ต้องปฏิบัติตาม การดำเนินโครงการตามที่คณะกรรมการยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้  (กพต.) มอบหมาย และปรับปรุงขั้นตอน การดำเนินการกรณีไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการสอบสวน องค์ประกอบ หน้าที่และอำนาจของสภาที่ ปรึกษาการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ และเพิ่มขั้นตอนการรับฟังความเห็นของประชาชน

ทั้งนี้เพื่อให้การบูรณาการในการพัฒนาและแก้ไขปัญหาในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างเป็นระบบ มีเอกภาพ ทั้งในเรื่องนโยบาย ยุทธศาสตร์ การบังคับบัญชา และการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อให้การแก้ไข ปัญหาในจังหวัดชายแดนภาคใต้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น จึงจำเป็นต้องแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ. การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553

สาระสำคัญ ร่าง พ.ร.บ. ชายแดนใต้

สำหรับร่างพ.ร.บ. การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. มีสาระสำคัญ ดังนี้

1. การจัดทำนโยบายการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยแก้ไขเพิ่มเติมการจัดทำนโยบายของสภาความมั่นคงแห่งชาติ โดยกำหนดให้นโยบายฯ ที่คณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแล้ว เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษาให้มีผลผูกพันหน่วยงานอื่น ๆ ต้องปฏิบัติตาม ปรับรอบระยะเวลาการปรับปรุงนโยบายจากเดิมทุก 3 ปี เป็น 5 ปี ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ และต้องนำความเห็นของประชาชนทุกภาคส่วนมาดำเนินการให้สอดคล้องกับวิถีชีวิต พร้อมเปิดเผยและเผยแพร่ความเห็นต่อสาธารณะอย่างทั่วถึง (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 4)

2. องค์ประกอบคณะกรรมการยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (กพต.) ปรับเปลี่ยนโดยนำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มาแทนที่รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เพื่อให้สอดคล้องกับการแก้ไขอำนาจหน้าที่เรื่องการศึกษาของ ศอ.บต. และโครงสร้างกระทรวงในปัจจุบัน (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 6)

3. หน้าที่และอำนาจของ กพต. โดยกำหนดให้ยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ กพต. เห็นชอบ มีผลผูกพันหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องต้องปฏิบัติตาม รวมถึงการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปีต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ดังกล่าว (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 7)

4. สถานะทางกฎหมายของ ศอ.บต. โดยแก้ไขเพิ่มเติมสถานะทางกฎหมายให้เป็นส่วนราชการรูปแบบเฉพาะตามเดิม แต่เพิ่มเติมอำนาจพิเศษให้ชัดเจน/ให้เป็นกรมขนาดใหญ่ที่มีเอกภาพ (super กรม) สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีโดยตรง เพื่อให้มีอำนาจในการประสานงานระดับนโยบายสูงกว่ากรมปกติ / ให้กลับไปอยู่กับมหาดไทยตามเดิม โดยใช้กลไกมหาดไทย (ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือ นายอำเภอ) เป็นหลัก โดยให้ ศอ.บต. เป็นหน่วยสนับสนุนวิชาการและยุทธศาสตร์การพัฒนาในโครงสร้างปกติ (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 8)

5. หน้าที่และอำนาจของ ศอ.บต. เพิ่มอำนาจในการประสานงานช่วยเหลือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ จัดฝึกอบรมเจ้าหน้าที่รัฐให้เข้าใจวิถีชีวิต อัตลักษณ์ และวัฒนธรรมท้องถิ่น ส่งเสริมกระบวนการสันติภาพ สมานฉันท์ การคุ้มครองสิทธิเด็กและสตรี บูรณาการพัฒนาเศรษฐกิจตามศักยภาพพื้นที่ และปรับระยะเวลาใช้บังคับยุทธศาสตร์เป็น 5 ปีให้ผูกพันหน่วยงานรัฐ (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 9)

6. การให้ความเป็นธรรมแก่ผู้เสียหายและผู้ต้องหา โดยแก้ไขเพิ่มเติมการให้ความเป็นธรรมแก่ผู้เสียหายผู้ต้องหา คู่สมรส บุพการี ผู้สืบสันดาน หรือญาติสนิทที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการสอบสวนคดีอาญา ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 13)

7. องค์ประกอบสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ เพิ่มผู้แทนเด็กและเยาวชน ผู้แทนกลุ่มผู้พิการ และผู้แทนกลุ่มนักสิทธิมนุษยชน พร้อมกำหนดหลักเกณฑ์การได้มาซึ่งผู้แทนดังกล่าว (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 19)

8. หน้าที่และอำนาจของสภาที่ปรึกษาฯ กำหนดให้สภาที่ปรึกษาฯ สามารถเสนอความเห็นต่อนายกรัฐมนตรีหรือเลขาธิการ ศอ.บต. ได้โดยไม่ต้องรอการร้องขอ (แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 23)

9. การรับฟังความคิดเห็นของประชาชน เพิ่มบทบัญญัติให้สภาที่ปรึกษาฯ รับฟังความเห็นของประชาชนเพื่อประกอบการจัดทำและเสนอความเห็นเชิงนโยบายต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (เพิ่มมาตรา 23/1 และมาตรา 23/2)

10. การจัดตั้งสำนักงานเลขานุการสภาที่ปรึกษาฯ เพิ่มบทบัญญัติเกี่ยวกับการจัดตั้งสำนักงานเลขานุการสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (เพิ่มมาตรา 23/3 และมาตรา 23/4)

11. บทเฉพาะกาล กำหนดบทเฉพาะกาลเพื่อรองรับการดำเนินการใด ๆ ที่ได้ดำเนินการไปก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับเพื่อให้เกิดความต่อเนื่อง

เพิ่มประสิทธิภาพบริหารและบังคับใช้กฎหมาย ศอ.บต.

ศอ.บต. ระบุว่า การยกร่างพระราชบัญญัติฉบับดังกล่าวได้ดำเนินการตามพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 โดยความจำเป็นที่ต้องตรากฎหมายดังกล่าวขึ้น เพื่อให้การบริหารงานและปฏิบัติภารกิจตามหน้าที่และอำนาจของ ศอ.บต. เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเป็นไปอย่างมีเอกภาพ ตลอดจนช่วยสร้างสันติภาพและความผาสุกให้เกิดขึ้นแก่ประชาชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ในทุกภาคส่วน

นอกจากนี้ ยังได้เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างกฎหมาย ทั้งจากประชาชนในพื้นที่ ข้าราชการ เจ้าหน้าที่ของรัฐ และเจ้าหน้าที่ของ ศอ.บต. รวมถึงเปิดรับฟังความคิดเห็นผ่านระบบกลางทางกฎหมายในรูปแบบออนไลน์ ก่อนนำข้อเสนอแนะมาประกอบการพิจารณาปรับปรุงร่างกฎหมายต่อไป

สำหรับประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับจากการปรับปรุงกฎหมายฉบับนี้ โดยจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารงานและการบังคับใช้กฎหมายของ ศอ.บต. ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน ซึ่งจะส่งผลให้ประชาชนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ได้รับการคุ้มครองสิทธิ มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และสามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้อย่างทั่วถึงและเป็นธรรมยิ่งขึ้น

กฎหมายเดิมมีปัญหาและอุปสรรค

4 ปมปัญหาโครงสร้าง สภาที่ปรึกษา ศอ.บต.

ประเด็นโครงสร้างและบทบาทหน้าที่ของสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ ถือเป็นกลไกสำคัญที่กฎหมายตั้งใจให้เป็น “สะพานเชื่อม” และ “กระบอกเสียง” ของคนในพื้นที่ แต่ในทางปฏิบัติกลับมีข้อจำกัดและอุปสรรคเชิงโครงสร้างอยู่หลายประการ

ประการแรกองค์ประกอบของสมาชิกสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ขาดความหลากหลาย โดยแม้ว่ามาตรา 19 จะกำหนดให้สภาที่ปรึกษาฯ มีสมาชิกจำนวนถึง 49 แต่ก็ยังไม่ครอบคลุมผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกกลุ่มในพื้นที่ โดยเฉพาะตัวแทนจากกลุ่มสำคัญในมิติทางสังคมยุคปัจจุบัน เช่น กลุ่มเด็กและเยาวชน ผู้พิการ และนักสิทธิมนุษยชน

ประการที่สองสมาชิกสภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ขาดความเข้าใจในบทบาทหน้าที่และขาดข้อมูลสนับสนุน โดยเมื่อเข้ามาทำหน้าที่แล้ว สมาชิกสภาที่ปรึกษาฯ ไม่เข้าใจบทบาทกฎหมายของตนเอง และอาจยังขาดความเข้าใจในอำนาจหน้าที่ตามที่กฎหมายให้ไว้

ประการที่สาม ข้อจำกัดด้านหน้าที่และอำนาจตามกฎหมาย โดยตามมาตรา 23 (4) การที่สภาที่ปรึกษาฯ จะเสนอความเห็นหรือแนวทางแก้ไขปัญหาต่อนายกรัฐมนตรีหรือ ศอ.บต. จะทำได้ก็ต่อเมื่อ นายกรัฐมนตรีหรือ ศอ.บต. เป็นฝ่ายสอบถามมาเท่านั้น สภาที่ปรึกษาฯ ไม่สามารถที่จะมีข้อเสนอแนะไปยังนายกรัฐมนตรีหรือ ศอ.บต. เองได้ ซึ่งทำให้การทำหน้าที่ของสภาที่ปรึกษาฯ ไม่สามารถกระทำได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

ประการที่สี่ สภาที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ขาดความคล่องตัวเชิงโครงสร้างและงบประมาณ ซึ่งแท้จริงแล้วสภาที่ปรึกษาฯ ถูกออกแบบมาให้เป็นองค์กรตรวจสอบและสะท้อนความเห็นต่อ ศอ.บต. และส่วนกลาง แต่กลับไม่มีความเป็นอิสระ และไม่มีหน่วยงานธุรการของตนเองในการสนับสนุนการดำเนินงานตามหน้าที่และอำนาจของสภาที่ปรึกษาฯ รวมทั้งสนับสนุนข้อมูลต่าง ๆ ที่จะสามารถแก้ไขปัญหาประการที่สองได้ด้วย

เนื้อหาอื่นที่เกี่ยวข้อง: 

• สถานการณ์สิทธิมนุษยชนไทย ยังน่าเป็นห่วง
• ความท้าทายของคณะพูดคุยดับไฟใต้ชุดใหม่ ภายใต้รัฐบาล “4 เดือน”
• 2 ปี กมธ.สันติภาพชายแดนใต้ : ข้อค้นพบ ข้อเสนอ “ดับไฟใต้” บนความท้าทาย
• “สันติภาพ”ในสังคมไทย ยังอีกยาวไกล