งบประมาณภาครัฐกำลังเผชิญแรงกดดันจากภาระรายจ่ายประจำที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แม้รัฐบาลจะจัดสรรวงเงินรองรับเพิ่มขึ้นทุกปี แต่รายจ่ายดังกล่าวยังคงมีสัดส่วนสูงถึงเกือบ 80% ของงบประมาณทั้งหมด โดยเฉพาะรายจ่ายด้านบุคลากรภาครัฐ ซึ่งเป็นหนึ่งในภาระงบประมาณก้อนใหญ่และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ทำให้พื้นที่สำหรับจัดสรรงบประมาณไปสู่การลงทุนและภารกิจใหม่ของประเทศมีข้อจำกัดมากขึ้น
รายงานภาวะเศรษฐกิจไทยไตรมาสที่สาม และแนวโน้มปี 2569 – 2570 ของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ระบุว่า งบประมาณรายจ่ายภาครัฐ ถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการดำเนินนโยบายสาธารณะ การจัดบริการพื้นฐาน และการลงทุนเพื่อสนับสนุนการพัฒนา เศรษฐกิจและสังคม โดยประสิทธิภาพของการบริหารงบประมาณจึงไม่ได้พิจารณาจากวงเงินหรือผลการเบิกจ่ายเพียงด้านเดียว แต่ควรคำนึงถึงความเหมาะสมของรายจ่าย ความสอดคล้องกับภาระที่จำเป็น และความสามารถในการจัดสรรทรัพยากรให้รองรับเป้าหมายการพัฒนาประเทศในระยะยาว
ทั้งนี้ โครงสร้างงบประมาณของไทย พบว่ามีรายจ่ายประจำมีสัดส่วนสูงและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ส่งผลให้พื้นที่สำหรับการจัดสรรงบประมาณเพื่อสนับสนุนการลงทุนภาครัฐมีข้อจำกัดมากขึ้น
ตารางงบประมาณปี 2569 ของไทย

ค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐแตะ 79.3% ของงบประมาณ
ในปีงบประมาณ 2569 รัฐบาลได้รับอนุมัติวงเงินงบประมาณรวม 3.78 ล้านล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นรายจ่ายประจำ 2.919 ล้านล้านบาท คิดเป็น 77.2% ของงบประมาณทั้งหมด อย่างไรก็ตาม หลังการโอนเปลี่ยนแปลงงบประมาณ สัดส่วนรายจ่ายประจำเพิ่มขึ้นเป็น 79.3% ขณะที่ผลการเบิกจ่ายจริงอยู่ที่ 3.036 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 101.2% ของวงเงินหลังโอนเปลี่ยนแปลงงบประมาณ สูงกว่ากรอบวงเงินที่ได้รับอนุมัติ 37,334 ล้านบาท
ขณะที่ รายได้สุทธิปีงบประมาณ 2569 ประมาณการ 2,920,600 ล้านบาท จัดเก็บจริง 2,948,097 ล้านบาท สูงกว่าประมาณการ 27,497 ล้านบาท หรือ 0.9%
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนถึงแรงกดดันจากภาระรายจ่ายประจำที่สูงกว่ากรอบงบประมาณที่อนุมัติไว้ โดยมีสาเหตุสำคัญจากการเบิกจ่ายเกินกรอบของรายจ่ายผูกพันตามกฎหมาย ได้แก่ เงินเดือนและค่าจ้าง ค่ารักษาพยาบาลข้าราชการ และเบี้ยหวัดบำเหน็จบำนาญ
ตารางแสดงรายค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐที่ได้รับอนุมัติในงบประมาณปี 2569 เทียบกับที่เบิกจ่ายจริง

บำเหน็จบำนาญโตแรงสุดในช่วง 9 ปี
เมื่อพิจารณารายจ่ายบุคคลากรภาครัฐ พบว่า มีหลายรายการมีผลเบิกจ่ายสูงกว่ากรอบวงเงินที่ได้รับอนุมัติ โดยค่ารักษาพยาบาลข้าราชการเบิกจ่ายจริง 112,600 ล้านบาท จากกรอบ 94,200 ล้านบาท เบี้ยหวัดบำเหน็จบำนาญเบิกจ่ายจริง 410,200 ล้านบาท จากกรอบ 364,200 ล้านบาท ขณะที่เงินเดือนและค่าจ้างเบิกจ่ายจริง 675,100 ล้านบาท จากกรอบ 649,800 ล้านบาท สะท้อนภาระรายจ่ายผูกพันตามกฎหมายที่เพิ่มสูงกว่าวงเงินที่ตั้งไว้ในงบประมาณ
ขณะเดียวกัน ค่าใช้จ่าย 3 รายการดังกล่าวยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่องในช่วงปี 2560 – 2569 โดยค่ารักษาพยาบาลข้าราชการเพิ่มขึ้นจาก 73,600 ล้านบาท ในปีงบประมาณ 2560 เป็น 112,600 ล้านบาท ในปีงบประมาณ 2569 เบี้ยหวัดและบำเหน็จบำนาญที่เพิ่มจาก 218,800 ล้านบาทเป็น 410,200 ล้านบาท ขณะที่เงินเดือนและค่าจ้างที่เพิ่มขึ้นจาก 619,900 ล้านบาท เป็น 675,100 ล้านบาท
กราฟแสดง 3 ค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐ ที่เพิ่มสูงเกินกรอบวงเงินต่อเนื่องตลอดช่วง 9 ปี ผ่านมา

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่าค่าใช้จ่ายบุคลากรภาครัฐบางรายการมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นและมีลักษณะเป็นภาระผูกพันตามสิทธิหรือกฎหมาย ซึ่งจำเป็นต้องจัดสรรงบประมาณรองรับอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นการบริหารรายจ่ายประเภทนี้จึงต้องคำนึงถึงความเพียงพอของงบประมาณและการประมาณการแนวโน้ม เพื่อให้กรอบงบประมาณสอดคล้องกับภาระที่คาดว่าจะเกิดขึ้น
รายจ่ายประจำสูง บีบพื้นที่การคลัง-จำกัดงบลงทุน
สถานการณ์ดังกล่าวมีนัยสำคัญต่อความยืดหยุ่นในการบริหารงบประมาณ (Fiscal Flexibility) และพื้นที่ทางการคลัง (Fiscal Space) เนื่องจากภาระรายจ่ายประจำที่มีสัดส่วนสูงและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทำให้ทรัพยากรงบประมาณส่วนหนึ่งต้องถูกจัดสรรเพื่อรองรับภาระผูกพันอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ความสามารถในการปรับเปลี่ยนงบประมาณเพื่อรองรับภารกิจใหม่หรือรับมือกับความผันผวนทางเศรษฐกิจทำได้จำกัดมากขึ้น
ขณะเดียวกันการลดลงของสัดส่วนงบลงทุนและการเบิกจ่ายที่ยังไม่เต็มศักยภาพ อาจลดทอนบทบาทของการใช้จ่ายภาครัฐในการสร้างแรงส่งต่อเศรษฐกิจและเพิ่มศักยภาพการเติบโตในระยะยาว
ดังนั้น การบริหารงบประมาณในระยะต่อไปควรให้ความสำคัญกับการปรับสมดุลโครงสร้างรายจ่าย โดยยกระดับการประมาณการรายจ่ายประจำและภาระผูกพันให้สอดคล้องกับภาระที่แท้จริง ควบคู่กับการทบทวนประสิทธิภาพและความจำเป็นของรายจ่ายประจำ เพื่อรักษาพื้นที่งบประมาณสำหรับการลงทุนเพื่อยกระดับศักยภาพของประเทศ
กำลังคนภาครัฐแตะ 3 ล้านคนในปี 68
นอกจากภาระรายจ่ายประจำที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องแล้ว โครงสร้างกำลังคนภาครัฐยังเป็นอีกปัจจัยที่ต้องจับตา โดยข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (สำนักงาน ก.พ.) ระบุว่า ในปี 2568 ประเทศไทยมีกำลังคนภาครัฐรวม 3,033,469 คน
กำลังคนภาครัฐในปี 2568 แบ่งตามประะเภทต่าง ๆ

หากพิจารณาเฉพาะกำลังคนภาครัฐในฝ่ายพลเรือน โดยไม่รวมบุคลากรในสังกัดกระทรวงกลาโหม พนักงานรัฐวิสาหกิจ พนักงานมหาวิทยาลัย พนักงานกระทรวงสาธารณสุข และพนักงานองค์การมหาชน พบว่ามีจำนวน 2,131,030 คน ในจำนวนนี้เป็นข้าราชการ 1,394,293 คน หรือ 65.43% ส่วนที่เหลือ 736,737 คน เป็นกำลังคนประเภทอื่น ได้แก่ ลูกจ้างประจำ ลูกจ้างชั่วคราว พนักงานราชการ และพนักงานจ้าง

ขณะเดียวกัน ในช่วง 10 ปีข้างหน้า ภาครัฐยังต้องเตรียมรับมือกับการเกษียณอายุของข้าราชการพลเรือนสามัญ โดยสำนักงาน ก.พ. คาดการณ์ว่าจะมีข้าราชการเกษียณอายุรวม 93,928 คน ระหว่างปี 2569-2578 เพิ่มขึ้นจาก 8,742 คนในปี 2569 เป็น 11,365 คนในปี 2578
แนวโน้มดังกล่าวทำให้การบริหารกำลังคนภาครัฐเป็นอีกโจทย์สำคัญในการบริหารงบประมาณระยะยาว โดยเฉพาะการปรับโครงสร้างอัตรากำลังให้สอดคล้องกับภารกิจและความจำเป็น เพื่อควบคุมภาระค่าใช้จ่ายด้านบุคลากร และรักษาพื้นที่งบประมาณสำหรับการลงทุนพัฒนาประเทศ
บทความที่เกี่ยวข้อง:




