เศรษฐกิจ
กรีนพีซ สากล เผยแพร่รายงานฉบับใหม่ ‘Global Ocean Justice Now: Making the Case for a Human Rights-Based Approach to Marine Conservation’ ซึ่งเตือนพบว่า แผนการปกป้องมหาสมุทรโลกอย่างน้อย 30 % จากพื้นที่มหาสมุทรโลกและระบบนิเวศสำคัญอื่น ๆ ภายในปี 2573 อาจล้มเหลว
สนธิสัญญาและแผนปกป้องมหาสมุทรโลก มีเป้าหมายปกป้องพื้นที่มหาสมุทร โดยจัดตั้งเขตคุ้มครองทางทะเลให้ครอบคลุมพื้นที่อย่างน้อย30% ของมหาสมุทร ของผืนมหาสมุทรโลกเป็นพื้นที่คุ้มครอง และยุติการทำประมงเกินขีดจำกัดภายในปี 2030 เพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศ
สำหรับประเทศไทยได้ร่วมเป็นสมาชิกและลงนามใน สนธิสัญญาทะเลหลวง (Global Ocean Treaty หรือ BBNJ) เป็นประเทศที่ 113 เพื่อร่วมปกป้องความหลากหลายทางชีวภาพในน่านน้ำสากล โดยสนธิสัญญาฉบับนี้มีผลบังคับใช้แล้ว
การดำเนินการตามสนธิสัญญาตามแผนปกป้องมหาสมุทรโลกมีแนวโน้มว่าอาจจะล้มเหลว หลังจากที่พบว่าประเทศสมาชิกหลายประเทศทั่วโลกแต่รัฐบาล ซึ่งให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชนเป็นหัวใจในการทำแผนปกป้องทะเลและมหาสมุทร แต่พบว่าชุมชนท้องถิ่นชายฝั่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน
แม้ชุมชนชายฝั่ง ชนเผ่าพื้นเมือง และชุมชนท้องถิ่นจะมีบทบาทสำคัญในการดูแลระบบนิเวศชายฝั่งมาอย่างยาวนาน แต่กลับยังคงถูกกีดกันออกจากกระบวนการตัดสินใจ ถูกเพิกเฉย หรือได้รับผลกระทบจากโครงการอุตสาหกรรมและกิจกรรมสกัดทรัพยากรที่รัฐอนุญาตให้เดินหน้า
รายงานฉบับนี้ บันทึกเรื่องราวของชุมชนต่าง ๆ ที่ถูกผลักออกจากพื้นที่ ถูกเพิกเฉย และยังได้รับผลกระทบจากการพัฒนาโครงการอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ และการทำเหมืองแร่โดยรัฐ
ทั้งนี้ การที่รัฐบาลให้ความสนใจกับผลกำไรจากโครงการอุตสาหกรรมขนาดใหญ่และการทำเหมืองแร่เป็นอันดับแรก แต่ละเลยการสนับสนุนงานอนุรักษ์โดยชุมชน ส่งผลให้รัฐล้มเหลวในการปฏิบัติตามพันธกิจระหว่างประเทศที่ให้คำมั่นไว้อย่างสิ้นเชิง
เตือนไทย “แลนด์บริดจ์”กระทบสิทธิชุมชนท้องถิ่น
เช่นเดียวกับประเทศไทย คำเตือนดังกล่าวสะท้อนชัดผ่านกรณีโครงการแลนด์บริดจ์ระนอง-ชุมพร ซึ่งเป็นหนึ่งในตัวอย่างของโครงการท่าเรือขนาดใหญ่ในภาคใต้ของไทยที่ รายงานฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่าเป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งระดับโลก กล่าวคือ รัฐบาลให้คำมั่นบนเวทีนานาชาติว่าจะปกป้องมหาสมุทร
แต่ในประเทศกลับเดินหน้าโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศชายฝั่งและสิทธิของชุมชนท้องถิ่น โดยความกังวลดังกล่าวเห็นได้ชัดเจนขึ้นหลังสภาผู้แทนราษฎรมีมติเสียงข้างมาก 266 ต่อ 174 เสียง เดินหน้ากระบวนการที่เกี่ยวข้องกับโครงการแลนด์บริดจ์ แม้จะมีเสียงท้วงติงจากภาคประชาชนว่ากระบวนการตัดสินใจของรัฐยังขาดการประเมินผลกระทบอย่างรอบด้านและการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของชุมชนชายฝั่งที่อาจได้รับผลกระทบ
แผนหลากหลายทางชีวภาพไทยมีปัญหาเชิงปฏิบัติ
เกตน์สิรี ทศพลไพศาล นักรณรงค์ด้านทะเลและมหาสมุทร กรีนพีซ ประเทศไทย กล่าวว่า “แผนปฏิบัติการด้านความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติของไทย (NBSAP) ถูกเขียนไว้เป็นอย่างดี เป็นแนวทางการอนุรักษ์โดยยึดหลักสิทธิมนุษยชน รวมถึงการส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพของกลุ่มชาติพันธุ์ชนเผ่าพื้นเมือง ชุมชนท้องถิ่น ผู้หญิง และเยาวชน
แต่ในทางปฏิบัติกลับเผชิญกับความท้าทายอย่างมาก โดยเฉพาะจากนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ การพัฒนาพื้นที่เพื่ออุตสาหกรรม ซึ่งขาดกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของชุมชนท้องถิ่น ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างใหญ่หลวงต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ภูมิปัญญาและวิถีชีวิตของชุมชนชายฝั่งและกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเล
เวที CBD COP17 เตรียมประเมินแผนปกป้องมหาสมุทร
ณิชานันท์ ตัญธนาวิทย์ หัวหน้าโครงการรณรงค์ด้านความเป็นธรรมทางมหาสมุทรของกรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กล่าวว่า รายงานฉบับนี้เผยแพร่ไปแล้ว ขณะที่อีก 6 เดือนจะเข้าสู่การประชุม CBD COP17 ภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ ณ กรุงเยเรวาน ประเทศอาร์เมเนีย ซึ่งเป็นครั้งแรกที่ประเทศต่าง ๆ รวมทั้งไทย จะร่วมประเมินความคืบหน้าในการดำเนินการตามกรอบงานความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง-มอนทรีออล (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework)
การประชุม CBD COP17 ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญในการปรับทิศทางการทำงาน โดยผู้นำโลกจำเป็นต้องเร่งยกระดับการรับรองสิทธิของชนเผ่าพื้นเมืองชาติพันธุ์ และชุมชนท้องถิ่นในทางปฏิบัติ รวมถึงยอมรับบทบาทสำคัญของพวกเขาในการปกป้องและดูแลธรรมชาติ
ใจความสำคัญของรายงานนี้ยังเปิดโปงถึง “อุทยานบนกระดาษ” (paper parks) หรือพื้นที่คุ้มครองที่มีอยู่เพียงบนแผนที่ แต่ความเป็นจริงกลับแทบไม่มีการคุ้มครองใด ๆ ในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม รวมถึงเป็นเครื่องมืออนุรักษ์ที่ไม่เปิดให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม หรือถูกจัดทำขึ้นแต่ไม่เคยถูกนำไปปฏิบัติจริง
แผนปกป้องมหาสมุทรล้มเหลว เป็นปัญหาโครงสร้าง
รายงานชี้ว่า ความล้มเหลวดังกล่าวไม่ใช่อุบัติเหตุ แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง เมื่อรัฐบาลหลายประเทศเลือกที่จะมองข้ามรูปแบบการดูแลมหาสมุทรที่ได้รับการพิสูจน์มายาวนานนั่นคือองค์ความรู้ ระบบการจัดการ และวิถีปฏิบัติในชีวิตประจำวันของชนเผ่าพื้นเมืองชาติพันธุ์และชุมชนท้องถิ่น ซึ่งดูแลระบบนิเวศชายฝั่งมาอย่างต่อเนื่องหลายชั่วอายุคน
ในทางกลับกัน แทนที่จะสนับสนุนชุมชนชายฝั่ง รัฐกลับผลักพวกเขาออกจากพื้นที่เพื่อเปิดทางให้โครงการอุตสาหกรรมที่ถูกอ้างว่าเป็น “การพัฒนาประเทศ” ส่งผลให้ระบบนิเวศเสียหายมากขึ้น และทำให้เป้าหมายด้านความหลากหลายทางชีวภาพยิ่งห่างไกลจากความเป็นจริงมากขึ้น
ตัวอย่างเช่น อุตสาหกรรมฟาร์มปลาแซลมอนในปาตาโกเนีย โรงงานผลิตปลาป่นในแอฟริกาตะวันตก การทำเหมืองทรายในศรีลังกา ไปจนถึงโครงการแลนด์บริดจ์อุตสาหกรรมขนาดใหญ่ในภาคใต้ของไทย
รายงานฉบับนี้เปิดโปงถึงความขัดแย้งที่ทวีความชัดเจนมากขึ้น นั่นคือ รัฐบาลต่าง ๆ ที่กำลังให้คำมั่นต่อเวทีนานาชาติว่าจะปกป้องมหาสมุทร แท้ที่จริงแล้วกลับเดินหน้าเอื้อให้เกิดการทำลายระบบนิเวศภายในประเทศของตนเอง
“รัฐบาลหลายประเทศกำลังทำเหมือนเป้าหมาย 30×30 เป็นแค่เป้าหมายทางตัวเลข แต่ความจริงแล้วคุณไม่สามารถพูดได้ว่าคุณได้ปกป้องมหาสมุทรหากยังคงกีดกันชุมชนชายฝั่งออกจากกระบวนการตัดสินใจ”
จี้รัฐไทยหยุดเร่งรัดโครงการแลนด์บริดจ์
ณิชานันท์ บอกว่า ชุมชนชายฝั่งเป็นกลุ่มคนที่ปกป้องระบบนิเวศนี้ให้ยังคงอุดมสมบูรณ์มาหลายชั่วอายุคน ซึ่งหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ก็ได้พิสูจน์ชัดแล้วว่า มหาสมุทรที่ชุมชนมีสิทธิ มีอำนาจในการตัดสินใจ และมีบทบาทในการดูแลปกป้องทรัพยากร จะมีความสมบูรณ์และยั่งยืนที่สุด”
กรีนพีซ เรียกร้องให้รัฐบาลทั่วโลกเร่งเดินหน้าเป้าหมายคุ้มครองทะเล 30×30 อย่างเร่งด่วน และดำเนินการตามกรอบงานความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง-มอนทรีออล (KM-GBF) อย่างจริงจัง โดยยุติกิจกรรมอุตสาหกรรมที่ทำลายระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่ง และโอนงบประมาณสนับสนุนการดูแลทรัพยากรที่นำโดยชุมชน และต้องยึดสิทธิ รวมถึงความมั่นคงทางอาหารของชุมชนท้องถิ่นเป็นศูนย์กลาง
นอกจากนี้ กรีนพีซ ประเทศไทย ขอให้รัฐบาลไทยหยุดเร่งรัดเดินหน้าโครงการแลนด์บริดจ์ และเคารพสิทธิของชุมชนชายฝั่งและกลุ่มชนพื้นเมืองชาติพันธุ์ชาวเลในภาคใต้ของไทย ก่อนที่ระบบนิเวศทางทะเลและอัตลักษณ์ท้องถิ่นของชุมชนชายฝั่งระนอง-ชุมพรจะถูกทำลายอย่างไม่อาจฟื้นคืน
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง:
