สังคม คุณภาพชีวิต
แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายควบคุม “อุ้มบุญ” มีผลบังคับใช้มานานกว่าทศวรรษ แต่ความเปลี่ยนแปลงของสังคม เทคโนโลยีทางการแพทย์ และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทำให้กฎหมายเดิมไม่สามารถตอบโจทย์สถานการณ์ปัจจุบันได้อย่างครบถ้วน
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) กระทรวงสาธารณสุข เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อ ร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. หรือร่างกฎหมายอุ้มบุญฉบับปรับปรุง ระหว่าง 2–31 ก.ค. 69 ผ่านระบบกลางทางกฎหมาย เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชน สถานพยาบาล บุคลากรทางการแพทย์ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ร่วมเสนอความคิดเห็นก่อนผลักดันกฎหมายฉบับใหม่
สบส.ระบุว่าการปรับปรุงกฎหมายครั้งนี้มีเป้าหมายให้สอดคล้องกับบริบทของสังคมไทยที่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งการเข้าสู่สังคมสูงวัย จำนวนผู้มีภาวะมีบุตรยากที่เพิ่มขึ้น ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ ตลอดจนกฎหมายด้านสมรสเท่าเทียมและมาตรฐานสากล
สมรสเท่าเทียม” จุดเปลี่ยนสำคัญของกฎหมายอุ้มบุญ
นพ.ภูวเดช สุระโคตร อธิบดีกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กล่าวว่า การใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประเทศไทยกำลังเผชิญกับสังคมสูงวัยและปัญหาภาวะมีบุตรยากที่เพิ่มขึ้น จึงจำเป็นต้องปรับปรุงกฎหมายให้เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน โดย ประเด็นที่ได้รับความสนใจมากที่สุด คือการปรับแก้ถ้อยคำจาก “สามีภริยา” เป็น “คู่สมรส”
แม้จะเป็นการแก้ไขเพียงไม่กี่คำ แต่มีความหมายในเชิงกฎหมายอย่างมาก เพราะเป็นการทำให้กฎหมายอุ้มบุญสอดคล้องกับกฎหมายสมรสเท่าเทียม เปิดโอกาสให้คู่สมรสทุกเพศสามารถเข้าถึงบริการเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ภายใต้หลักเกณฑ์เดียวกัน
การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนแนวคิดสำคัญว่า สิทธิในการสร้างครอบครัวควรตั้งอยู่บนหลักความเสมอภาค ขณะเดียวกันก็ยังต้องอยู่ภายใต้ระบบกำกับดูแลที่คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นสำคัญ
เปิดทางเทคโนโลยี แต่คุมเข้มการแสวงหาประโยชน์
แม้ร่างกฎหมายจะเปิดทางให้การใช้เทคโนโลยีมีความยืดหยุ่นมากขึ้น แต่ก็เพิ่มมาตรการควบคุมควบคู่กัน
สาระสำคัญ ได้แก่ การเพิ่มพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพมากขึ้น การปรับหลักเกณฑ์สำหรับคู่สมรสที่มีชาวต่างชาติ การกำหนดให้เจ้าของอสุจิ ไข่ หรือตัวอ่อน สามารถส่งออกเซลล์สืบพันธุ์ของตนเองได้ภายใต้เงื่อนไขของกฎหมาย และการเพิ่มบทลงโทษต่อความผิดที่เกี่ยวข้องกับการอุ้มบุญเชิงพาณิชย์ การค้ามนุษย์ และการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ
สาระเหล่านี้สะท้อนว่าภาครัฐพยายามสร้างสมดุลระหว่างการอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงบริการทางการแพทย์ กับการปิดช่องโหว่ที่อาจนำไปสู่การละเมิดสิทธิของผู้หญิงและเด็ก
การแก้ไขไม่ได้มุ่งเพียงเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงเทคโนโลยีทางการแพทย์ แต่ยังให้ความสำคัญกับการคุ้มครองสิทธิและสวัสดิภาพของทุกฝ่าย ทั้งเด็กที่เกิดจากเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ ผู้รับบริการ ผู้ให้กำเนิดแทน และบุคลากรทางการแพทย์
พร้อมกันนี้ ยังมุ่งยกระดับระบบกำกับดูแลให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เพื่อป้องกันการแสวงหาประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ การค้ามนุษย์ และสร้างความเชื่อมั่นต่อระบบบริการสุขภาพของไทย รองรับเป้าหมายการพัฒนาประเทศสู่การเป็น Medical Hub ภายใต้กรอบกฎหมายที่รัดกุม โปร่งใส และเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ
5 ประเด็นสำคัญของร่างกฎหมายฉบับใหม่
ทันตแพทย์อาคม รองอธิบดีกรม สบส. เปิดเผยว่า ร่างกฎหมายฉบับปรับปรุงมีสาระสำคัญหลายประการ ได้แก่
- การปรับแก้คำว่า “สามีภริยา” เป็น “คู่สมรส” เพื่อให้สอดคล้องกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และให้คู่สมรสเท่าเทียมสามารถดำเนินการให้มีการตั้งครรภ์เเทนได้
- เพิ่มพนักงานเจ้าหน้าที่ เพื่อให้สามารถบังคับใช้กฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- การปรับเงื่อนไขการดำเนินการให้มีการตั้งครรภ์แทน เพื่อให้คู่สมรสที่เป็นชาวต่างชาติทั้งคู่ สามารถดำเนินการให้มีการตั้งครรภ์แทนได้ อันจะเป็นการส่งเสริมเรื่อง Medical Hub
- การกำหนดให้เจ้าของอสุจิ ไข่ หรือตัวอ่อน สามารถส่งออกอสุจิ ไข่ หรือตัวอ่อนได้โดยต้องได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์
- ปรับแก้อัตราโทษให้สูงขึ้น เพื่อเป็นการป้องปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับการค้ามนุษย์
เปิดรับฟัง ก่อนกฎหมายเดินหน้าสู่ขั้นตอนต่อไป
กรม สบส. เปิดรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน สถานพยาบาล ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม และผู้เกี่ยวข้อง ผ่านระบบกลางทางกฎหมาย ระหว่างวันที่ 2–31 กรกฎาคม 2569
ข้อเสนอจากทุกภาคส่วนจะถูกนำไปประกอบการปรับปรุงร่างกฎหมายก่อนเข้าสู่กระบวนการพิจารณาในลำดับต่อไป เพราะท้ายที่สุดแล้ว กฎหมายอุ้มบุญฉบับใหม่ไม่ได้เป็นเพียงกฎหมายด้านการแพทย์ แต่เป็นกฎหมายที่ต้องสร้างสมดุลระหว่าง สิทธิในการมีครอบครัว ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และการคุ้มครองเด็กกับผู้หญิงจากการแสวงหาประโยชน์ ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญของสังคมไทยในอนาคต
นื้อหาที่เกี่ยวข้อง:
