บริหารงานภาครัฐ
อุตสาหกรรมดาต้าเซ็นเตอร์ (Data Center) ในไทยกำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดด ตามกระแสการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และนโยบายดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศของรัฐบาล ซึ่งถูกคาดหวังให้เป็นแรงขับเคลื่อนใหม่ทางเศรษฐกิจของประเทศ
แต่อุตสาหกรรมนี้มาพร้อมกับความท้าทายหลายด้าน ตั้งแต่ความต้องการใช้ไฟฟ้าและน้ำในปริมาณมหาศาล ช่องว่างในการกำกับดูแลด้านสิ่งแวดล้อม ไปจนถึงการจ้างงานที่ไม่สอดคล้องกับมูลค่าเงินลงทุนที่สูง จนเกิดข้อสงสัยว่าประเทศไทยจะได้รับประโยชน์จากการลงทุนเหล่านี้มากน้อยเพียงใด หรืออาจเป็นเพียงฐานรองรับโครงสร้างพื้นฐานที่ต้องแบกรับต้นทุนด้านพลังงานและทรัพยากร
ล่าสุด ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติเห็นชอบหลักเกณฑ์และมาตรการกำกับดูแลกิจการ ดาตาเซ็นเตอร์ (Data Center) ต่อยอดจากมิติตั้งคณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาตาเซ็นเตอร์ (บอร์ดดาตาเซ็นเตอร์) ที่มีผลเมื่อวันที่ 14 ส.ค. ที่ผ่านมา โดยจะเริ่มกำกับดูแล Data Center ที่ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ขนาด 0.5 เมกะวัตต์ (MW) ขึ้นไป และจัดตั้งศูนย์บริการ One Stop Service (OSS) ขึ้นมาดูแล
คุม Data Center แบ่ง 7 ระดับตามปริมาณใช้ไฟฟ้า
Data Center จะแบ่งเป็น 7 ระดับ ตามขนาดการใช้ไฟฟ้า ดังนี้
- ระดับที่ 1 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 0 ถึงต่ำกว่า 0.5 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 2 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 0.5 เมกะวัตต์ ถึงต่ำกว่า 5 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 3 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 5 เมกะวัตต์ ถึงต่ำกว่า 10 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 4 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 10 เมกะวัตต์ ถึงต่ำกว่า 20 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 5 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 20 เมกะวัตต์ถึงต่ำกว่า 50 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 6 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 50 เมกะวัตต์ ถึงต่ำกว่า 200 เมกะวัตต์
- ระดับที่ 7 ใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 200 เมกะวัตต์ขึ้นไป
อย่างไรก็ตาม Data Center ระดับ 2 – 4 หรือที่มีการใช้ไฟฟ้าต่ำกว่า 20 เมกะวัตต์ ยังสามารถตั้งอยู่ในพื้นที่สีเขตพาณิชยกรรมได้ โดยไม่จำเป็นต้องอยู่ในเขตอุตสาหกรรม แต่ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ Code of Practice หรือหลักปฏิบัติในการประกอบกิจการด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งครอบคลุมการควบคุมเสียงและอุณหภูมิ รวมถึงประสิทธิภาพการใช้น้ำและไฟฟ้า โดยจะเปิดรับฟังความคิดเห็นเพิ่มเติม เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของข้อกำหนดดังกล่าว
ส่วน Data Center ระดับ 5 – 7 ซึ่งมีการใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 20 เมกะวัตต์ขึ้นไปจนถึงมากกว่า 200 เมกะวัตต์ จะถูกกำกับดูแลเข้มงวดมากขึ้น โดยกำหนดให้ตั้งอยู่ในพื้นที่อุตสาหกรรมเท่านั้น
สำหรับผู้ประกอบการ Data Center ที่หยุดก่อสร้างชั่วคราวเพื่อรอความชัดเจนของหลักเกณฑ์ใหม่ คณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ เสนอแนวทางรองรับช่วงเปลี่ยนผ่าน โดยผู้ประกอบการที่ได้รับใบอนุญาตก่อสร้างก่อนวันที่ 14 ส.ค. จะสามารถก่อสร้างต่อได้ แต่ต้องผ่านการตรวจสอบจาก OSS เพื่อยืนยันว่าการขออนุญาตเป็นไปอย่างถูกต้องครบถ้วน พร้อมให้ระยะเวลาประมาณ 1 ปี ในการปรับปรุง Data Center ให้เป็นไปตามข้อกำหนด Code of Practice ด้านสิ่งแวดล้อม
ขณะที่ผู้ประกอบการที่ได้รับใบอนุญาตหรือยื่นขออนุญาตก่อสร้างหลังวันที่ 14 ส.ค. จะต้องเข้าสู่กระบวนการกลั่นกรองเพิ่มเติม เพื่อคัดกรองผู้ประกอบการที่เข้ามาจองโควตาการใช้น้ำและไฟฟ้าไว้ล่วงหน้า โดยยังไม่มีแผนลงทุนหรือดำเนินธุรกิจจริง หรือเรียกว่ากลุ่มโบรกเกอร์ ทั้งนี้จะพิจารณาจากผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและความคุ้มค่าของโครงการเป็นสำคัญ
ส่วนผู้ประกอบการรายใหม่ที่ยังไม่ได้เริ่มดำเนินการใด ๆ แต่ต้องการลงทุน Data Center จะต้องยื่นเรื่องผ่าน OSS และเข้าสู่กระบวนการกลั่นกรองโดยคณะกรรมการที่ประกอบด้วยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การพิจารณาอนุญาตเป็นระบบ One Stop Service ที่มีขั้นตอนชัดเจน และสามารถรวบรวมข้อมูลผู้ประกอบการ Data Center ได้อย่างครบถ้วน
ผ่อนเกณฑ์ช่วงเปลี่ยนผ่าน Data Center รายเดิมได้ Fast Track
ดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) หรือสภาพัฒน์ ในฐานะกรรมการและเลขานุการ ในคณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ ระบุว่า เหตุผลที่ต้องปรับกระบวนการพิจารณาอนุญาตให้เป็นระบบรวมศูนย์ เนื่องจากที่ผ่านมาอำนาจการอนุมัติและข้อมูลของหน่วยงานต่าง ๆ กระจัดกระจาย ทำให้ภาครัฐไม่สามารถมองเห็นภาพรวมของการลงทุน Data Center ทั้งหมดได้อย่างชัดเจน โดยปัจจุบันข้อมูลที่ภาครัฐรวบรวมได้ครอบคลุมประมาณ 90% ของภาพรวมเท่านั้น
สำหรับผู้ประกอบการที่อยู่ระหว่างการเปลี่ยนผ่าน ทั้งกลุ่มที่เตรียมเปิดให้บริการ ได้รับใบอนุญาตก่อสร้างแล้ว อยู่ระหว่างการก่อสร้าง หรือได้รับการส่งเสริมการลงทุน (BOI) แล้ว และกำลังดำเนินการขอใบอนุญาตอื่น ๆ จะมีกระบวนการรองรับเป็นกรณีพิเศษในรูปแบบ Fast Track เพื่อให้สามารถดำเนินโครงการต่อไปได้ โดยให้ผ่านกระบวนการตรวจสอบของ OSS แต่จะไม่ต้องเข้าสู่กระบวนการกลั่นกรองอย่างละเอียดเช่นเดียวกับผู้ประกอบการรายใหม่
ทั้งนี้ คณะกรรมการมีข้อสังเกตว่า การกำหนดหลักเกณฑ์ใหม่ต้องคำนึงถึงความเป็นธรรมต่อผู้ประกอบการที่ได้ดำเนินการลงทุนหรือเริ่มต้นโครงการไปก่อนแล้ว เนื่องจากกฎเกณฑ์ที่กำลังจะประกาศใช้เป็นการกำหนดขึ้นภายหลังจากที่มีการลงทุนและดำเนินโครงการเกิดขึ้นแล้ว จึงจำเป็นต้องมีมาตรการรองรับ เพื่อไม่ให้ผู้ประกอบการที่ดำเนินการตามหลักเกณฑ์เดิมได้รับผลกระทบอย่างไม่เป็นธรรม
Data Center ไม่ต้องทำ EIA แต่กำหนด Code of Practice คุมสิ่งแวดล้อม
กรรมการและเลขานุการบอร์ดดาตาเซ็นเตอร์ ชี้แจงสาเหตุที่ Data Center ไม่ต้องทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ว่า เนื่องจาก Data Center เป็นอาคารที่ติดตั้งระบบเซิร์ฟเวอร์คอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ ทำให้ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมอาจไม่ได้รุนแรงถึงระดับที่ต้องทำ EIA แต่จะกำหนดมาตรฐาน Code of Practice เพื่อควบคุมผลกระทบจากการดำเนินกิจการแทน
โดยข้อกำหนดดังกล่าวครอบคลุมทั้งการควบคุมเสียงจากเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรองในกรณีไฟฟ้าดับ โดยกำหนดให้ระดับเสียงบริเวณรั้วสถานประกอบการต้องไม่เกิน 70 เดซิเบลเอ (dBA) รวมถึงการควบคุมอุณหภูมิจากความร้อนที่เกิดขึ้นภายใน Data Center โดยกำหนดให้อุณหภูมิบริเวณแนวรั้วหรือขอบเขตสถานประกอบการเพิ่มขึ้นได้ประมาณ 1–2 องศาเซลเซียส
นอกจากนี้ ยังมีข้อกำหนดด้านการใช้น้ำในระบบหล่อเย็น ซึ่งเป็นระบบหมุนเวียนน้ำ (Circulation) ไม่ใช่การใช้น้ำแล้วปล่อยทิ้งทั้งหมดในครั้งเดียว โดยเมื่อถึงรอบการระบายน้ำออก จะต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำทิ้งให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนด ทั้งนี้ Code of Practice จะใช้กับ Data Center ที่ตั้งอยู่นอกนิคมอุตสาหกรรม ส่วนผู้ประกอบการที่ตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมจะอยู่ภายใต้ข้อกำหนด EIA ของนิคมอุตสาหกรรมนั้นอยู่แล้ว
สกัดโบรกเกอร์จองไฟฟ้า-น้ำเกินความต้องการจริง
ส่วนปัญหาการแย่งใช้ทรัพยากร โดยเฉพาะไฟฟ้าและน้ำ เป็นอีกเหตุผลสำคัญที่ต้องตั้งคณะกรรมการกลั่นกรองผู้ประกอบการ เนื่องจากที่ผ่านมามีผู้ยื่นคำขอประกอบกิจการ Data Center จำนวนมาก ส่งผลให้มีปริมาณความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง แต่กลับมีผู้ทำจริงเพียงไม่กี่รายเท่านั้น
“ต้องเรียนตามตรงนะครับว่า ที่มีคำขอเข้ามา 110 กว่ารายเนี่ย ที่เราทราบ ๆ กันว่ามีปริมาณความต้องการไฟประมาณ 30,000 กว่าเมกะวัตต์ คือกลุ่มนี้จริง ๆ แล้วคนที่ทำจริงเนี่ยอาจจะมีประมาณสัก 1 ใน 4 แค่นั้นละครับ อาจจะไม่ถึงด้วยซ้ำ” ดนุชา กล่าว
สาเหตุส่วนหนึ่งมาจากรูปแบบธุรกิจ Data Center ที่ผู้ประกอบการมักจะเลือกผู้รับเหมาออกแบบและก่อสร้าง (EPC) หลายรายให้เข้ามาเสนอแผนลงทุน โดยแต่ละรายต้องแสดงความพร้อมด้านไฟฟ้าและน้ำเพื่อรองรับโครงการ ทำให้เกิดการจองทรัพยากรซ้ำซ้อน เช่น ผู้ประกอบการต้องการสร้าง Data Center ขนาด 100 เมกะวัตต์ อาจมีผู้รับเหมา 3–4 รายเข้ามาแข่งขันเสนอแผน โดยแต่ละรายต่างไปจองไฟฟ้าและน้ำรองรับโครงการ ส่งผลให้ปริมาณไฟฟ้าที่ถูกจองอาจสูงถึง 400 เมกะวัตต์ ทั้งที่ความต้องการลงทุนจริงมีเพียง 100 เมกะวัตต์
ดังนั้น การตั้งคณะกรรมการกลั่นกรองจึงมีเป้าหมายเพื่อคัดกรองผู้ประกอบการที่ไม่มีแผนลงทุนจริง หรือกลุ่มนายหน้าที่เข้ามาจองโควตาไฟฟ้าและน้ำเพื่อนำไปแสวงหาประโยชน์ต่อ รวมถึงมีแนวทางกำหนดให้วางหลักประกันเพื่อช่วยคัดกรองผู้ประกอบการที่ไม่มีความพร้อม โดยรายละเอียดจะต้องจัดทำเพิ่มเติมและเปิดรับฟังความคิดเห็นก่อนนำมาใช้
BOI อนุมัติ 57 โครงการ เดินหน้าตามหลักเกณฑ์ใหม่
ปัจจุบันมีโครงการ Data Center ที่ได้รับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ทั้งหมด 57 โครงการ แบ่งเป็นโครงการที่เปิดให้บริการแล้ว 17 โครงการ อยู่ระหว่างก่อสร้างหลังได้รับใบอนุญาตก่อสร้างแล้ว 20 โครงการ และอีก 20 โครงการอยู่ระหว่างเตรียมการลงทุน
หลังจาก ครม. เห็นชอบหลักเกณฑ์ใหม่แล้ว คณะกรรมการ BOI และหน่วยงาน One Stop Service (OSS) จะนำหลักเกณฑ์ใหม่นี้ มาพิจารณารองรับโครงการที่อยู่ระหว่างก่อสร้างและกลุ่มที่กำลังเตรียมการลงทุน เพื่อให้สามารถเดินหน้าโครงการต่อไปได้ตามกระบวนการที่กำหนด
ขณะที่ ครม. มอบหมายให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) เป็นหน่วยงานรับผิดชอบจัดทำรายละเอียดโครงสร้าง OSS รวมถึงกำหนดองค์ประกอบและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การพิจารณาอนุญาตและกำกับดูแล Data Center เป็นไปในทิศทางเดียวกัน และสอดคล้องกับยุทธศาสตร์โครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศ
3 เป้าหมาย บีบลงทุนสร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจ
เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรววงการคลัง เปิดเผยว่า Data Center เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัลและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งเพิ่งเกิดขึ้นและขยายตัวอย่างรวดเร็วในช่วง 2–3 ปีที่ผ่านมา โดยประเทศไทยจำเป็นต้องพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านนี้ เพื่อให้สามารถแข่งขันและเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจดิจิทัลโลก ซึ่งจะสร้างประโยชน์ต่อเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว
ทั้งนี้ Data Center ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมาก ทั้งไฟฟ้าและน้ำ อีกทั้งอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน ขณะที่ที่ผ่านม ยังไม่มีกฎเกณฑ์กำกับดูแลที่ชัดเจน เนื่องจากเป็นธุรกิจรูปแบบใหม่และมีหลายหน่วยงานเกี่ยวข้องกับการอนุมัติอนุญาต จึงทำให้เกิดความไม่ชัดเจนในการกำกับดูแล เช่น มีผู้ประกอบการบางรายยื่นขอใช้ไฟฟ้าล่วงหน้าเพื่อจองโควตา ก่อนนำสิทธิไปเสนอขายต่อให้กับผู้ประกอบการ Data Center รายอื่น รัฐบาลจึงแต่งตั้บอร์ดดาตาเซ็นเตอร์ เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์และมาตรการกำกับดูแลให้เป็นระบบมากขึ้น
แนวทางกำกับดูแล Data Center มีเป้าหมายสำคัญ 3 ด้าน
1. สร้างความชัดเจนและความมั่นใจให้กับประชาชนและนักลงทุน รัฐบาลจะจัดทำฐานข้อมูล Data Center ทั่วประเทศ ผ่าน Data Center Dashboard โดยมอบหมายให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) เป็นผู้ดำเนินการ เพื่อให้ทราบว่ามี Data Center อยู่จำนวนเท่าใด ตั้งอยู่ในพื้นที่ใดบ้าง พร้อมกำหนดนิยามของกิจการ Data Center ให้ชัดเจน เนื่องจากที่ผ่านมา มีการเรียกสถานที่จัดเก็บข้อมูลของธนาคารหรือบริษัทต่าง ๆ รวมถึงศูนย์ข้อมูลที่ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลว่า Data Center เช่นเดียวกัน
นอกจากนี้ จะกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการประกอบกิจการ ครอบคลุมด้านสิ่งแวดล้อม สังคม การใช้ไฟฟ้าและน้ำ ผังเมือง และความปลอดภัย เพื่อป้องกันและลดผลกระทบต่อประชาชนและชุมชน รวมถึงกำกับการใช้ทรัพยากรของประเทศให้เกิดความเหมาะสม
2. วางระบบรองรับการเปลี่ยนผ่านของผู้ประกอบการเดิม โดนผู้ประกอบการที่ลงทุนและดำเนินการถูกต้องตามกฎหมายและหลักเกณฑ์เดิม จะสามารถเดินหน้าโครงการต่อไปได้ โดยรัฐบาลจะเปิดโอกาสให้ปรับตัวตามมาตรฐานใหม่ โดยเฉพาะข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย เพื่อยกระดับมาตรฐานการดำเนินกิจการและสร้างความมั่นใจให้กับประชาชน
ขณะเดียวกันตั้งศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จ (One Stop Service: OSS) ภายใต้กระทรวง DE เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ประกอบการที่ได้รับอนุญาตแล้ว รวมถึงผู้ที่อยู่ระหว่างยื่นขอใบอนุญาต โดยผู้ประกอบการที่ดำเนินการถูกต้องจะสามารถเดินหน้าโครงการได้ ส่วนผู้ที่ยังไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์จะต้องปรับปรุงให้ถูกต้องก่อนจึงจะดำเนินการต่อได้
3. กำหนดให้การลงทุนในอนาคตสร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจไทย สำหรับการลงทุน Data Center ในอนาคต รัฐบาลจะไม่พิจารณาเฉพาะมูลค่าเงินลงทุน แต่จะให้ความสำคัญกับผลประโยชน์ที่ประเทศและคนไทยได้รับด้วย โดยจะนำเงื่อนไขด้านการจ้างงาน การพัฒนาทักษะแรงงานไทย การสร้างรายได้ให้คนไทย และการส่งเสริมให้ธุรกิจไทยเข้าไปมีส่วนร่วมในห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรม Data Center มาประกอบการพิจารณา รวมถึงให้ความสำคัญกับการลงทุนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การพัฒนาเทคโนโลยี และอธิปไตยด้านข้อมูล เพื่อให้ประเทศไทยได้รับประโยชน์จากการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างแท้จริง
บทความที่เกี่ยวข้อง:
