ธปท. จ่อคุมเข้มนอนแบงก์ สกัดคิดดอกเบี้ยเกิน-เอาเปรียบลูกหนี้

วิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยในงาน “Governor connect ผู้ว่าการแถลงข่าวดำรงตำแหน่งครบรอบ 1 ปี ว่า” หนึ่งในภารกิจสำคัญที่ ธปท. จะทำในปี 2570 คือ การยกระดับการกำกับดูแลผู้ประกอบธุรกิจทางการเงินที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน (Non-Bank) หลังจากที่ผ่านมา แม้ ธปท. จะเป็นหน่วยงานออกใบอนุญาตและกำกับดูแลธุรกิจเหล่านี้มาอย่างยาวนาน แต่ยังไม่มีระบบการตรวจสอบที่ครอบคลุม

เนื่องจากภายหลังวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ธปท. ให้ความสำคัญกับการตรวจสอบสถาบันการเงินเป็นหลัก เพื่อป้องกันความเสี่ยงต่อเสถียรภาพระบบการเงิน หลังเกิดปัญหาสถาบันการเงินล้มและไม่สามารถคืนเงินฝากให้ประชาชนได้ ขณะที่การตรวจสอบธุรกิจ Non-Bank ยังทำในวงจำกัด และกระจายอำนาจหน้าที่อยู่ในหลายหน่วยงานภายใน ธปท.

ดังนั้น ธปท. จึงปรับโครงสร้างองค์กรครั้งสำคัญในรอบหลาย 10 ปี โดยยุบตำแหน่งรองผู้ว่าการด้านบริหาร และจัดตั้งตำแหน่งรองผู้ว่าการด้านเสถียรภาพระบบการชำระเงินและกำกับบริการทางการเงิน คือ ดารณี แซ่จู เมื่อ 1 ต.ค. ที่ผ่านมาเพื่อรวบรวมภารกิจการกำกับดูแลธุรกิจ Non-Bank ที่กระจัดกระจายอยู่ในหน่วยงานต่าง ๆ ให้มาอยู่ภายใต้การบริหารจัดการเดียวกัน

สำหรับธุรกิจ Non-Bank อยู่ภายใต้การกำกับดูแล แบ่งเป็นหลายกลุ่ม ได้แก่ ธุรกิจสินเชื่อ (Lending) เช่น สินเชื่อนาโนไฟแนนซ์ สินเชื่อที่มีทะเบียนรถเป็นประกัน สินเชื่อส่วนบุคคล สินเชื่อส่วนบุคคลดิจิทัล และบัตรเครดิต ซึ่งปัจจุบันมีใบอนุญาต 5 ประเภท และอาจเพิ่มเป็น 6 ประเภทในอนาคต

นอกจากนี้ ยังมีธุรกิจบริการชำระเงิน (Payment) ซึ่งมีใบอนุญาต 9 ประเภท ครอบคลุมบริการรับชำระเงินและกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Wallet) รวมถึงธุรกิจบริการแลกเปลี่ยนและโอนเงินระหว่างประเทศ เช่น ร้านแลกเงินและผู้ให้บริการโอนเงิน ตลอดจนธุรกิจบริหารสินทรัพย์ (AMC) ซึ่งที่ผ่านมา ธปท. แทบไม่ได้เข้าไปกำกับดูแล อย่างไรก็ตาม ในระยะแรกจะให้ความสำคัญกับการกำกับดูแลธุรกิจสินเชื่อและบริการชำระเงินก่อน

เป้าหมายสำคัญของการยกระดับการกำกับดูแลครั้งนี้ คือ การคุ้มครองผู้บริโภค (Consumer Protection ) โดยเฉพาะปัญหาการคิดดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด เนื่องจากพบว่าผู้ประกอบการบางรายถือใบอนุญาตหลายประเภท เช่น สินเชื่อส่วนบุคคลและนาโนไฟแนนซ์ (Nano Finance) ที่มีเพดานดอกเบี้ยแตกต่างกัน จนอาจเรียกเก็บดอกเบี้ยไม่สอดคล้องกับประเภทสินเชื่อ

ขณะเดียวกัน ยังมีปัญหาการคิดดอกเบี้ยซ้อนดอกเบี้ย หรือ “คิดดอกเบี้ยบนดอกเบี้ยค้าง” โดยเฉพาะกรณีลูกหนี้ค้างชำระแล้วผู้ประกอบการปล่อยสินเชื่อใหม่ เพื่อนำยอดเงินต้นและดอกเบี้ยค้างชำระเดิมมารวมเป็นหนี้ก้อนใหม่ ก่อนนำไปคำนวณดอกเบี้ยอีกครั้ง ซึ่ง ธปท. จะเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบ เพื่อป้องกันการเอาเปรียบลูกหนี้และยกระดับมาตรฐานการให้บริการของธุรกิจนอนแบงก์

 “นี้คือสิ่งที่จะเน้นปีหน้า จะถูกเอาเปรียบน้อยลงแน่นอน ต้องมีมาตรฐานที่ดีขึ้น เพราะฉะนั้นมันจะต้องเริ่มจากการกำกับ 3,000 รายเนี่ยมันจะต้องเปลี่ยนวิธีเลย จากทีกำกับประมาณ 30 รายอยู่ตอนเนี้ย ต้องเปลี่ยนวิธีเลยใช้ data ใช้ AI เข้ามาจับ แบ่งทีมให้ความสำคัญกับขนาด Size Impact” ผู้ว่า ธปท. กล่าว

นอกจากนี้ ยังมีอีก 2 ภารกิจที่จะทำในปีหน้าด้วย คือ การแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือน และการเข้าถึงสินเชื่อของธุรกิจ SMEs หรือธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม

• การกำกับการซื้อขายทองคำด้วยเงินสดเกิน 10 ล้านบาท โดยเสนอให้ใช้วิธีโอนเงิน หรือจ่ายด้วยเช็ค เพื่อให้สามารถติดตามตรวจสอบเส้นเงินได้ คาดประกาศเดือน พ.ย. 2569
• การกำกับธุรกิจ Buy Now Pay Later โดยอยู่ระหว่างเปิดรับฟังความคิดเห็นผ่านทางระบบออนไลน์ คาดประกาศช่วง พ.ย. – ธ.ค. 2569
• การลดค่าตรวจเครดิตบูโร คาดประกาศช่วงเดือน ธ.ค. 2569 โดยจะเปิดให้ประชาชนสามารถตรวจสอบข้อมูลเครดิตของตนเองได้ฟรี 2 ครั้ง หลังพบว่าปัจจุบันประชาชนต้องเสียค่าตรวจสอบข้อมูลเครดิตสูงถึง 150 บาทต่อครั้ง ในขณะที่ผ่านมาเครดิตบูโรมีกำไรสะสมตลอดระยะเวลา 15 ปี ประมาณ 3,600 ล้านบาท จากเงินลงทุน 250 ล้านบาท เนื่องจากเป็นผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลเครดิตที่มีลักษณะผูกขาด ดังนั้น ธปท. จึงต้องการลดภาระค่าใช้จ่ายดังกล่าว
• การยกระดับธุรกิจร้านรับแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (Money Changer) คาดประกาศช่วงเดือน ม.ค. 2570 ปัจจุบันมีผู้ได้รับใบอนุญาตประมาณ 2,000 แห่ง แต่พบว่าผู้ประกอบการจำนวนมากยังไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด เช่น ไม่จัดส่งเอกสารหรือรายงานตามข้อกำหนด โดย ธปท. จะปรับปรุงระบบการกำกับดูแลทั้งหมด เพื่อให้ผู้ประกอบการปฏิบัติตามมาตรฐานเดียวกัน ทั้งด้านการตรวจสอบและการรายงานข้อมูล ซึ่งคาดว่าอาจส่งผลให้ผู้ประกอบการที่ไม่สามารถปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ได้ต้องออกจากธุรกิจเป็นจำนวนหลายร้อยราย ทั้งนี้ การยกระดับมาตรฐานดังกล่าวยังมีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้ร้านรับแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศถูกใช้เป็นช่องทางฟอกเงิน โดยเฉพาะการนำเงินที่มีแหล่งที่มาน่าสงสัยมาแลกเปลี่ยนเป็นเงินตราต่างประเทศ
• การกำกับ THB Stablecoin คาดประกาศช่วงเดือน ม.ค. 2570 โดยจะแบ่งผู้ประกอบการออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ออกเหรียญ (Issuer) และผู้ให้บริการกระเป๋าเงินดิจิทัล (Wallet) ในระยะแรกอาจจำกัดจำนวนผู้ออกเหรียญไว้เพียง 2 ราย คล้ายกับแนวทางของฮ่องกงและสิงคโปร์ เพื่อให้สามารถควบคุมคุณภาพและกำกับดูแลได้ ขณะที่มูลค่าของ THB Stablecoin จะอ้างอิงกับเงินบาทในอัตรา 1 ต่อ 1 เพื่อไม่ให้เกิดการเพิ่มปริมาณเงินในระบบ พร้อมเปิดทางให้ผู้ลงทุนสินทรัพย์ดิจิทัล เช่น Bitcoin หรือ Ethereum สามารถเปลี่ยนมาถือครอง Stablecoin ที่อ้างอิงเงินบาท แทนการพักเงินไว้ใน Stablecoin สกุลเงินต่างประเทศ เช่น USDT รวมถึงสามารถนำไปใช้โอนเงินและพัฒนาระบบธุรกรรมแบบอัตโนมัติ ได้
•  SMEs Credit Portal เป็นโครงการที่กำลังทำอยู่ คาดประกาศในช่วงเดือน ม.ค. 2570 เพื่อเป็นแพลตฟอร์มกลางเชื่อมระหว่างผู้ประกอบการและผู้ให้สินเชื่อ

ธปท. ปรับยุทธศาสตร์ใหม่ มุ่งพยุงเศรษฐกิจ

วิทัย ระบุว่า ธปท. ได้มีการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์การดำเนินงานของธปท. เนื่องจากบริบทและความเสี่ยงทางเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเพิ่มความสำคัญกับการสนับสนุนการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจควบคู่กับการรักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจมหภาคซึ่งยังคงเป็นพันธกิจหลักของ ธปท. (core mandate) ผ่านการดำเนินนโยบายการเงินแบบผ่อนคลายและการออกมาตรการการเงินเฉพาะจุดเพื่อแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง

ด้านนโยบายการเงิน ในรอบ 1 ปีที่ผ่านมาได้ลดดอกเบี้ยนโยบาย 2 ครั้ง จาก 1.50% เหลือ 1.00% รวมถึงเข้าไปบริหารจัดการอัตราแลกเปลี่ยนในเชิงรุกเพื่อลดความผันผวน นอกจากนี้ ได้เข้าไปแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างผ่านการกำกับสถาบันการเงิน ใน 4 เรื่องสำคัญ ได้แก่ หนี้ครัวเรือน การเข้าถึงสินเชื่อของ SMEs ความเป็นธรรมในการใช้บริการทางการเงิน รวมถึงการป้องกันเงินเทาและการทุจริต ผ่านการออก 18 มาตรการ โดยมีตัวอย่างสำคัญ ดังนี้

(1) แก้หนี้ครัวเรือน เช่น โครงการ “ปิดหนี้ไว ไปต่อได้” ร่วมกับ บริษัท บริหารสินทรัพย์สุขุมวิท จำกัด (SAM) เพื่อช่วยลูกหนี้รายย่อยที่เป็นหนี้เสีย (NPL) ไปแล้วกว่า 182,000 บัญชี จากเป้าหมาย 200,000 บัญชี ในปีนี้  และการคงอัตราผ่อนชำระขั้นต่ำ (Minimum Payment) ของบัตรเครดิตที่ 8% ซึ่งช่วยคงสภาพคล่องให้ลูกหนี้ประมาณ 2,000,000 บัญชี

(2) การเข้าถึงสินเชื่อของ SMEs เช่น โครงการ “SMEs Credit Boost” ซึ่งเป็นกลไกค้ำประกันความเสี่ยงด้านเครดิต มียอดปล่อยสินเชื่อไปแล้วกว่า 80,000 ล้านบาท บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ และโครงการ “SMEs Secure Plus” เพื่อเสริมสภาพคล่องให้ SMEs โดยผ่อนปรนให้สถาบันการเงินพิจารณาหลักประกันอื่น ๆ ร่วมกับกระแสเงินสด

(3) Fairness การใช้บริการทางการเงิน เช่น ลดค่าธรรมเนียมบริการทางการเงิน 19 รายการ ครอบคลุมบัญชีเงินฝาก บัตรอิเล็กทรอนิกส์ ธุรกรรมการชำระเงิน และสินเชื่อ SMEs ซึ่งช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายลูกค้ารายย่อยและ SMEs ได้ถึง 8,000 ล้านบาทต่อปี

(4) เงินเทา/คอร์รัปชัน (ผ่านระบบการเงิน) เช่น การกำกับธุรกรรมเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไป ซึ่งพบว่าหลังออกมาตรการมูลค่าการถอนเงินสดลดลงกว่า 57% เมื่อเทียบกับเดือน ม.ค. 2569 การกำหนดให้ร้านทองต้องรายงานข้อมูลเมื่อมีการถอนทองคำ (Physical Gold) ตั้งแต่ 2 กิโลกรัมต่อวัน ส่งผลให้ธุรกรรมดังกล่าวลดลงกว่า 85% เมื่อเทียบกับเดือน ม.ค. 2569 ตลอดจนได้จัดทำ Framework for Safeguarding the Financial Sector from Illicit Activities และผลักดัน Bangkok Blueprint ร่วมกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และกลุ่มธนาคารโลก (World Bank Group) ในงานประชุม IMF–World Bank Annual Meetings 2026 ที่ผ่านมา