สิ่งแวดล้อม
วิกฤตมลพิษในแม่น้ำปราจีนบุรีกำลังกลายเป็นแรงกดดันให้รัฐบาลต้องเร่งจัดการปัญหาโรงงานกำจัดและรีไซเคิลกากอุตสาหกรรม หลังน้ำท่วมคราบน้ำมันสีรุ้งบริเวณตำบลหัวหว้า อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ทำให้ผลตรวจพบสารกลุ่มปิโตรเลียมไฮโดรคาร์บอนในน้ำสูงถึง 114,860 มิลลิกรัมต่อลิตร
ขณะที่ภาคประชาชนเครือข่ายรักษ์ปราจีนบุรีไม่ได้หยุดอยู่เพียงการเรียกร้องให้ตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ แต่รวบรวมรายชื่อประชาชนกว่า 32,000 รายชื่อ ยื่นต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ประกาศพื้นที่ลุ่มน้ำปราจีนบุรีเป็นเขตควบคุมมลพิษ คาดว่าสามารถดำเนินการได้ ในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนนี้
อีกด้านหนึ่ง กระทรวงอุตสาหกรรมเร่งขยายปฏิบัติการตรวจสอบโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการกากอุตสาหกรรมทั่วประเทศ หลังวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม สั่งระดมชุดปฏิบัติการ 50 ทีม ตรวจโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการคัดแยก บำบัด กำจัดสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว และการนำวัสดุกลับมาใช้ใหม่ ตั้งเป้าตรวจสอบทั้งหมด 3,049 แห่ง
ปฏิบัติการเริ่มจากพื้นที่กลุ่ม A จำนวน 5 จังหวัด ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง ปราจีนบุรี และสมุทรปราการ แบ่งกำลังตรวจสอบจังหวัดละ 10 ทีม ก่อนขยายผลไปยังพื้นที่อื่นทั่วประเทศ โดยเน้นโรงงานที่มีความเสี่ยงและอาจสร้างผลกระทบต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม
พบโรงงานฝ่าฝืนกฎหมายเกือบครึ่งของที่ตรวจ
ผลการตรวจสอบระหว่างวันที่ 2–9 พฤศจิกายน 2569 พบว่า จากโรงงานที่เข้าตรวจสอบแล้ว 752 แห่ง หรือประมาณ 25% ของเป้าหมายทั้งหมด มีโรงงานไม่ปฏิบัติตาม พ.ร.บ.โรงงาน จำนวน 375 แห่ง คิดเป็นเกือบครึ่งหนึ่งของโรงงานที่ตรวจสอบ
เจ้าหน้าที่ออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง โดยเป็นคำสั่งตามมาตรา 35 (4) จำนวน 110 คำสั่ง มาตรา 37 จำนวน 338 คำสั่ง และมาตรา 39 จำนวน 9 คำสั่ง นอกจากนี้ ยังพบโรงงาน 9 แห่งที่เข้าข่ายต้องดำเนินการขั้นเด็ดขาด แบ่งเป็นสั่งหยุดประกอบกิจการ 8 แห่ง และเสนอเพิกถอนใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (รง.4) อีก 1 แห่ง
เมื่อแยกตามพื้นที่ 5 จังหวัดนำร่อง ได้แก่ ปราจีนบุรี ชลบุรี ฉะเชิงเทรา ระยอง และสมุทรปราการ ตรวจแล้ว 380 แห่ง จากเป้าหมาย 1,494 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย 296 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครอง 376 คำสั่ง
ส่วนพื้นที่ 71 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร ตรวจแล้ว 372 แห่ง จากเป้าหมาย 1,555 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย 79 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครอง 94 คำสั่ง
สำหรับโรงงานที่เกี่ยวข้องกับขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) ซึ่งมีเป้าหมายตรวจสอบ 350 แห่งทั่วประเทศ ขณะนี้ตรวจแล้ว 42 แห่ง ในจำนวนนี้เป็นโรงงานใน 5 จังหวัดนำร่อง 33 แห่ง มีคำสั่งตามมาตรา 37 จำนวน 24 คำสั่ง ขณะที่พื้นที่ 71 จังหวัดและกรุงเทพมหานครตรวจแล้ว 9 แห่ง มีคำสั่งตามมาตรา 37 อีก 1 คำสั่ง
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ปัญหาการกำกับดูแลโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ปราจีนบุรี แต่กระจายอยู่ในหลายจังหวัด โดยเฉพาะพื้นที่อุตสาหกรรมที่มีโรงงานคัดแยกและรีไซเคิลของเสียจำนวนมาก
เปิด 9 โรงงานมีปัญหากากพิษถึงปล่อยน้ำเสีย
รายละเอียดการตรวจสอบโรงงาน 9 แห่งที่เข้าข่ายต้องดำเนินการตามมาตรา 39 พบพฤติการณ์ที่แตกต่างกัน ตั้งแต่การลักลอบรับของเสียอันตราย การประกอบกิจการไม่ตรงตามใบอนุญาต ระบบบำบัดน้ำเสียและอากาศไม่ได้มาตรฐาน ไปจนถึงการแจ้งข้อมูลการขนส่งกากอุตสาหกรรมไม่ตรงกับข้อเท็จจริง
กรณีที่มีพฤติการณ์ร้ายแรงอยู่ในจังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นโรงงานหลอมอะลูมิเนียมที่เคยถูกสั่งหยุดประกอบกิจการตามมาตรา 39 แต่เจ้าหน้าที่ยังพบร่องรอยการเปิดเตาหลอม รวมถึงการทำลายอุปกรณ์ตราผูกมัดเครื่องจักรและป้ายคำสั่งของเจ้าหน้าที่ จึงเสนอเพิกถอนใบอนุญาต รง.4 เนื่องจากฝ่าฝืนคำสั่งทางราชการอย่างร้ายแรง
ปราจีนบุรีพบโรงงานที่มีปัญหา 3 แห่ง
แห่งแรก เป็นโรงงานจัดการวัสดุไม่ใช้แล้ว พบลักลอบรับของเสียอันตราย เช่น ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์และตะกรันโลหะโดยไม่ได้รับอนุญาต เจ้าหน้าที่สั่งหยุดกิจการชั่วคราว ตรวจสอบคุณภาพน้ำ และให้เคลื่อนย้ายกากของเสียเข้าไปจัดเก็บภายในอาคาร
แห่งที่สอง เป็นโรงงานลำดับที่ 53 (1) ติดตั้งเครื่องล้างและแยกเศษพลาสติกปนเปื้อนขนาด 350 แรงม้าโดยไม่ได้รับอนุญาต พบการระบายน้ำเสียโดยไม่ผ่านการบำบัด ระบบบำบัดอากาศชำรุด และไม่มีระบบแจ้งเตือนอัคคีภัย
ส่วนแห่งที่สาม แม้ผู้ประกอบการเลิกกิจการไปตั้งแต่ปี 2553 และไม่พบเครื่องจักรหรือคนงาน แต่กลับมีข้อมูลแจ้งการขนส่งกากอุตสาหกรรมผ่านระบบ กอ.2 ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2566 เจ้าหน้าที่จึงสั่งหยุดกิจการและแจ้งความดำเนินคดีที่ สภ.กบินทร์บุรี ฐานสำแดงข้อมูลอันเป็นเท็จ
จังหวัดระยองพบปัญหา 2 แห่ง
จังหวัดระยองพบปัญหา 2 แห่ง แห่งแรกเป็นโรงงานจัดการของเสีย มีถังเคมีขนาด 200 ลิตรเต็มพื้นที่ เครื่องจักรขนาด 268 แรงม้าชำรุด แต่ยังแจ้งรับของเสียอันตรายผ่านระบบ กอ.2 จำนวน 112 ครั้ง รวม 321.77 ตัน เจ้าหน้าที่จึงสั่งหยุดกิจการและระงับการรับสิ่งปฏิกูลผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์
อีกแห่งเป็นโรงงานจัดเก็บตะกรันเหล็ก พบการกองตะกรันบนลานดินโดยไม่มีระบบป้องกัน ขุดบ่อรองรับน้ำฝนนอกเขตที่ได้รับอนุญาต 2 บ่อ และมีน้ำฝนปนเปื้อนไหลล้นออกสู่พื้นที่ข้างเคียง จึงถูกสั่งหยุดกิจการและระงับการรับสิ่งปฏิกูลผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์เช่นกัน
สมุทรปราการ 3 โรงงาน
ขณะที่จังหวัดสมุทรปราการพบโรงงานเข้าข่ายกระทำผิด 3 แห่ง ได้แก่ โรงงานผลิตผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ประกอบกิจการไม่ตรงตามใบอนุญาต ไม่เดินระบบบำบัดน้ำเสียและอากาศ ไม่มีระบบป้องกันอัคคีภัย และรายงานข้อมูล กอ.6 ไม่ตรงกับข้อเท็จจริง
อีกแห่งเป็นโรงงานรีไซเคิลโลหะและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ พบระบบบำบัดอากาศชำรุด เพิ่มเครื่องจักรโดยไม่แจ้งเจ้าหน้าที่ ฝ่าฝืนเงื่อนไขการจัดเก็บของเสียอันตราย ไม่มีการตรวจรับรองระบบไฟฟ้า และอาคารชำรุดจนกระทบต่อความปลอดภัย
ส่วนแห่งสุดท้ายเป็นโรงงานรีไซเคิลที่ลักลอบปล่อยน้ำเสียจากกระบวนการผลิตออกนอกโรงงานโดยไม่ผ่านการบำบัด ไม่มีระบบบำบัดน้ำเสีย และจัดเก็บสารเคมีกับกากของเสียกลางแจ้งโดยไม่มีคันดินป้องกัน
โรงงานหมายเลข 7. ตั้งอยู่ในพื้นที่ จ.สมุทรปราการ ผู้ประกอบการผลิต ผลิตภัณฑ์พลาสติกไม่ตรงใบอนุญาต ไม่เดินระบบบำบัดน้ำเสียและอากาศ ไม่มีระบบป้องกันอัคคีภัย และรายงาน กอ.6 ไม่ตรงสภาพความเป็นจริง จึงสั่งหยุดกิจการ
โรงงานหมายเลข 8. ตั้งอยู่ในพื้นที่ จ.สมุทรปราการ โรงงานรีไซเคิลโลหะและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ พบระบบบำบัดอากาศชำรุด เพิ่มเครื่องจักรโดยไม่แจ้งตามมาตรา 19 ฝ่าฝืนเงื่อนไขจัดเก็บของเสียอันตราย ไม่ตรวจรับรองระบบไฟฟ้า และอาคารชำรุดกระทบความปลอดภัย จึงสั่งหยุดกิจการ
โรงงานหมายเลข 9. ตั้งอยู่ในพื้นที่ จ.สมุทรปราการ โรงงานรีไซเคิล พบลักลอบปล่อยน้ำเสียจากการผลิตออกนอกโรงงานโดยไม่บำบัด ไม่มีระบบบำบัดน้ำเสีย และจัดเก็บสารเคมีและกากของเสียกลางแจ้ง โดยไม่มีคันดินป้องกันการรั่วซึม จึงสั่งหยุดกิจการ
ขยายตรวจอีก 5 จังหวัด สั่งทุกจังหวัดตั้งชุดเฉพาะกิจ
หลังการตรวจสอบระยะแรก กระทรวงอุตสาหกรรมเตรียมขยายการตรวจไปยังพื้นที่กลุ่ม B อีก 5 จังหวัด ได้แก่ นครปฐม ปทุมธานี สมุทรสาคร สระบุรี และพระนครศรีอยุธยา โดยใช้ชุดปฏิบัติการทั้ง 50 ทีมเข้าตรวจสอบแบบมุ่งเป้ารายจังหวัด เพื่อให้ครอบคลุมโรงงานที่มีความเสี่ยงมากขึ้น
ขณะเดียวกัน นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย สั่งการให้ทุกจังหวัดจัดตั้งชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจ บูรณาการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าตรวจสอบโรงงานและแก้ไขปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อประชาชน
มาตรการดังกล่าวจะขยายจากการบังคับใช้กฎหมายโรงงานไปสู่การตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้นและเส้นทางการเงิน โดยประสานสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) และกระทรวงพาณิชย์ เพื่อตรวจสอบความเชื่อมโยงทางธุรกิจและการถือหุ้นของบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิด ทั้งนี้ การดำเนินการต้องเป็นไปตามอำนาจหน้าที่และกระบวนการทางกฎหมายของแต่ละหน่วยงาน
ปราจีนบุรีเข้า EEC หรือไม่? คำถามที่ต้องตอบควบคู่กับปัญหามลพิษ
นอกจากปัญหาโรงงานและการจัดการกากอุตสาหกรรมแล้ว อีกประเด็นที่ประชาชนในพื้นที่กังวล คือแผนการนำจังหวัดปราจีนบุรีเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ท่ามกลางสถานการณ์มลพิษที่ยังต้องเร่งตรวจสอบและแก้ไข
กระทรวงอุตสาหกรรมระบุว่า จะต้องหารือกับเลขาธิการ EEC ต่อไป โดยตั้งเป้าดำเนินการตรวจสอบโรงงานร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดให้แล้วเสร็จภายในช่วงปลายปี 2569 ถึงต้นปี 2570
ส่วนข้อเรียกร้องของประชาชนที่ต้องการให้ย้ายโรงงานขยะอุตสาหกรรมออกจากพื้นที่ ยังต้องตรวจสอบข้อกฎหมายและกลไกการจัดตั้งโรงงานแต่ละแห่ง รวมถึงกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในช่วงที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบกิจการ ก่อนพิจารณาแนวทางดำเนินการ
ปฏิบัติการตรวจโรงงานครั้งนี้จึงไม่ได้มีเพียงโจทย์ว่าจะตรวจโรงงานให้ครบ 3,049 แห่งได้เมื่อใด แต่ยังมีคำถามสำคัญว่า เมื่อพบการกระทำผิดแล้ว รัฐจะติดตามให้มีการแก้ไขจริงได้อย่างไร กากอุตสาหกรรมที่ตกค้างจะถูกนำไปบำบัดหรือกำจัดอย่างถูกต้องหรือไม่ และจะป้องกันไม่ให้มลพิษจากโรงงานไหลออกไปสร้างความเสียหายแก่ชุมชนและแหล่งน้ำได้อย่างไร
เพราะการสั่งหยุดโรงงานหรือออกคำสั่งทางปกครองอาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหา แต่สิ่งที่ประชาชนต้องการเห็นคือการหยุดมลพิษที่ต้นทาง ฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น ไม่ใช่เพียงตัวเลขโรงงานที่ถูกตรวจสอบและคำสั่งที่ออกมาเท่านั้น
บทความที่เกี่ยวข้อง:
