เศรษฐกิจ
นโยบายติดตั้งโซลาร์ภาคประชาชน หรือ Solar Rooftop ได้รับความสนใจจากประชาชน แต่ก่อนจะตัดสินใจติดตั้ง ไม่เพียงต้องตรวจสอบเงื่อนไขการลงทุน แต่ต้องตรวจสอบมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือ มอก. ที่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 ตุลาคม 2569 นั่นหมายความว่าทั้งผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องมีใบอนุญาตและได้รับมาตรฐาน มอก.
หลังคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569 เห็นชอบร่างกฎกระทรวงกำหนดให้แผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอนต้องเป็นไปตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือ มอก. ทำให้นับจากนี้ ผู้ผลิตและผู้นำเข้าแผงโซลาร์เซลล์จะต้องได้รับใบอนุญาตก่อนผลิตหรือนำเข้าสินค้า ขณะที่ผู้จำหน่ายต้องจำหน่ายเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตและเป็นไปตามมาตรฐานเท่านั้น
แผงโซลาร์เซลล์ต้องผ่าน มอก.
ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่กฎกระทรวงกำหนดให้แผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอนต้องเป็นไปตามมาตรฐาน มอก. เพื่อควบคุมคุณภาพและความปลอดภัย ยกเว้นแผงที่รวมอยู่กับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอื่น โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 ต.ค. 69
สาระราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่กฎกระทรวงกำหนดให้ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอนต้องเป็นไปตามมาตรฐาน พ.ศ. 2569
กฎกระทรวงดังกล่าวระบุว่า อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 17/1 แห่งพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2562 และมาตรา 58 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2558 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้
กำหนดให้ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอน (ไม่ครอบคลุมแผงเซลล์แสงอาทิตย์ที่รวมอยู่ในผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอื่น) ต้องเป็นไปตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมเลขที่ มอก. 61730 เล่ม 2-2567
มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมนี้เป็นข้อกำหนดสำหรับการตรวจสอบความปลอดภัยของแผงเซลล์แสงอาทิตย์ เช่น การทดสอบระบบไฟฟ้า กระแสไฟฟ้าไหลย้อน หรืออุปกรณ์ภายในร้อนผิดปกติ เพื่อป้องกันไฟดูด ไฟรั่ว ความร้อนสะสม และไฟไหม้ เพื่อควบคุมให้ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมดังกล่าวมีคุณภาพและมีความปลอดภัย สอดคล้องกับมาตรฐานสากล
นอกจากนี้ ยังควบคุมมิให้มีการทำหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ด้อยคุณภาพเข้ามาจำหน่ายในราชอาณาจักร อันอาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน รวมทั้งช่วยเพิ่มทางเลือกในการใช้พลังงานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
ทั้งนี้ ผู้ทำหรือผู้นำเข้าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแผงเซลล์แสงอาทิตย์จะต้องขอรับใบอนุญาตทำหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมดังกล่าว และผู้จำหน่ายผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแผงเซลล์แสงอาทิตย์จะต้องจำหน่ายผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมดังกล่าวที่ได้รับใบอนุญาตและเป็นไปตามมาตรฐาน
หากผู้ใดไม่ปฏิบัติตามหรือฝ่าฝืน จะได้รับโทษตามกฎหมายว่าด้วยมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือกรณีนำเข้าสินค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนการจำหน่ายสินค้าที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
มาตรฐานใหม่คุ้มครองอะไรบ้าง
มาตรฐานใหม่กำหนดให้แผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอน ซึ่งไม่รวมแผงที่ประกอบอยู่ในผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอื่น ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ว่าด้วยคุณสมบัติด้านความปลอดภัยของแผงเซลล์แสงอาทิตย์และข้อกำหนดสำหรับการทดสอบ
สาระสำคัญของมาตรฐานครอบคลุมการตรวจสอบความปลอดภัยในหลายด้าน ได้แก่
- ระบบไฟฟ้าของแผงเซลล์แสงอาทิตย์
- การป้องกันกระแสไฟฟ้าไหลย้อน
- การตรวจสอบความร้อนผิดปกติของอุปกรณ์ภายใน
- ความเสี่ยงจากไฟดูด ไฟรั่ว และความร้อนสะสม
- การลดโอกาสเกิดประกายไฟและเหตุเพลิงไหม้
เป้าหมายสำคัญคือป้องกันไม่ให้แผงที่ด้อยคุณภาพเข้าสู่ตลาด เพราะแม้โซลาร์เซลล์จะเป็นพลังงานสะอาด แต่อุปกรณ์ที่ไม่ได้มาตรฐานก็อาจสร้างความเสี่ยงต่อชีวิตและทรัพย์สินของผู้ใช้งานได้
ไม่ใช่แค่แผงดี แต่ทั้งระบบต้องปลอดภัย
บวรวิทย์ อัครจันทโชติ ผู้อำนวยการกองตรวจการมาตรฐาน สมอ. ชี้ว่า ความปลอดภัยของโซลาร์เซลล์ไม่สามารถพิจารณาจากแผงบนหลังคาเพียงอย่างเดียว เนื่องจากระบบหนึ่งประกอบด้วยอุปกรณ์หลายส่วนที่ต้องทำงานร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นแบตเตอรี่ สายไฟ ขั้วต่อ อินเวอร์เตอร์ อุปกรณ์ตัดวงจร ตู้เบรกเกอร์ และอุปกรณ์ควบคุมต่าง ๆ
แม้แผงโซลาร์เซลล์จะมีคุณภาพ แต่หากใช้สายไฟที่ไม่ได้มาตรฐาน แบตเตอรี่ไม่มีความปลอดภัย หรือเลือกใช้อุปกรณ์ที่ไม่เข้ากัน ก็อาจนำไปสู่ไฟฟ้าลัดวงจร ประกายไฟ และเหตุเพลิงไหม้ได้
ปัญหาที่พบในบางกรณีเกิดจากการนำอุปกรณ์ต่างยี่ห้อ ต่างมาตรฐาน หรือออกแบบมาสำหรับการใช้งานคนละประเภทมาประกอบร่วมกัน รวมถึงการดัดแปลงระบบด้วยตนเอง การติดตั้งที่ทำให้จุดเชื่อมต่อหลวมหรือแน่นเกินไป ตลอดจนการใช้สายไฟอะลูมิเนียมแทนสายไฟที่ออกแบบมาเพื่อระบบโซลาร์เซลล์โดยเฉพาะ
สมอ. จึงมีมาตรฐานอุปกรณ์ต่อพ่วงอีก 5 กลุ่ม ได้แก่ อินเวอร์เตอร์ สายไฟฟ้า PV ตู้เบรกเกอร์ แบตเตอรี่ และอุปกรณ์ป้องกันแรงดันไฟฟ้าต่ำ โดยต้องเป็นอุปกรณ์ที่ใช้สำหรับการติดตั้งโซลาร์เซลล์เท่านั้น
ผู้ติดตั้งคืออีกจุดสำคัญของความปลอดภัย
นอกจากมาตรฐานสินค้าแล้ว คุณภาพของผู้ติดตั้งก็เป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม เพราะอุปกรณ์ที่ดีอาจกลายเป็นความเสี่ยงได้ หากติดตั้งโดยผู้ที่ขาดความรู้และความเชี่ยวชาญ
ที่ผ่านมา มีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับผู้รับติดตั้งที่โฆษณาบริการผ่านสื่อสังคมออนไลน์ ว่ามีผู้ติดตั้งโซลาร์ไม่สามารถติดตั้งระบบได้อย่างถูกต้อง หรือขาดความเข้าใจในหลักการทำงานและข้อกำหนดด้านความปลอดภัยของระบบไฟฟ้า
สมอ. จึงอยู่ระหว่างหารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น การไฟฟ้า การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และกระทรวงพลังงาน เพื่อวางแนวทางกำกับดูแลตั้งแต่มาตรฐานผลิตภัณฑ์ไปจนถึงการขึ้นทะเบียนและกำกับผู้ติดตั้ง เพื่อให้ความปลอดภัยเกิดขึ้นตลอดห่วงโซ่การใช้งาน
ตรวจสอบมาตรฐานผู้ประกอบการก่อนตัดสินใจ
ไม่เพียงตรวจสอบอุปกรณ์ให้ได้มาตรฐาน แต่ต้องตรวจสอบผู้ประกอบการว่ามีมาตรฐาน มอก. หรือไม่ หลังจากมาตรฐาน มอก. มีผลบังคับใช้ มีผู้ประกอบการยื่นขอขึ้นทะเบียนเพื่อประเมินโรงงาน โดยขณะนี้โรงงานผลิตแผงโซลาร์เซลล์ยื่นขอให้ตรวจประเมินโรงงานแล้วมากกว่า 260 ราย ตรวจประเมินแล้วกว่า 170 ราย และมีอีกกว่า 30 รายอยู่ระหว่างการขึ้นทะเบียน
ประชาชนที่ต้องการตรวจสอบว่าผู้ประกอบการขึ้นทะเบียนและได้รับใบรับรอง มอก. หรือไม่ สามารถตรวจสอบผ่านเว็บไซต์ของ สมอ. ก่อนตัดสินใจติดตั้ง เพื่อให้ได้ผู้เชี่ยวชาญในการดำเนินการอย่างแท้จริง
ย้ำอีกครั้ง ควรตรวจสอบอะไร ก่อนติดตั้งโซลาร์
ประชาชนควรตรวจสอบข้อมูลอย่างรอบคอบก่อนตัดสินใจติดตั้ง โดยควรพิจารณาเรื่องต่อไปนี้
- มองหาเครื่องหมาย มอก. และ QR Code บนผลิตภัณฑ์เพื่อใช้ตรวจสอบข้อมูล
- ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของผู้จำหน่ายและผู้รับติดตั้ง
- เปรียบเทียบสเปกอุปกรณ์ทั้งระบบว่าเป็นยี่ห้อเดียวกันหรือไม่ ไม่ดูเฉพาะราคาแผงโซลาร์เซลล์
- ระวังข้อเสนอราคาที่ต่ำผิดปกติ เพราะอาจแลกมากับอุปกรณ์ที่ไม่มีคุณภาพหรือการติดตั้งที่ไม่ได้มาตรฐาน
- ตรวจสอบรายชื่อผู้ผลิต ผู้นำเข้า และผู้ได้รับใบอนุญาตผ่านเว็บไซต์ของ สมอ.
พลังงานสะอาดต้องมาพร้อมความมั่นใจ
การผลักดัน Solar Rooftop เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายเปิดโอกาสให้ประชาชนผลิตไฟฟ้าใช้เอง ลดการพึ่งพาไฟฟ้าจากระบบหลัก และบรรเทาภาระค่าใช้จ่ายด้านพลังงานในระยะยาว
อย่างไรก็ตาม การส่งเสริมให้ติดตั้งโซลาร์เซลล์อย่างแพร่หลายจะเกิดประโยชน์อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อประชาชนมั่นใจได้ว่าอุปกรณ์ที่นำมาใช้มีคุณภาพ ปลอดภัย และติดตั้งอย่างถูกวิธี
มาตรฐาน มอก. สำหรับแผงโซลาร์เซลล์จึงไม่ใช่เพียงข้อกำหนดใหม่สำหรับผู้ประกอบการ แต่เป็นหลักประกันสำคัญที่ช่วยให้การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดที่ปลอดภัย ด้วยเช่นกัน
บทความที่เกี่ยวข้อง:
